Mu?la Dat?a Hac? Bekta? Veli Anadolu K?lt?r Vakf?  Forumu  Forum Ana Sayfa Mu?la Dat?a Hac? Bekta? Veli Anadolu K?lt?r Vakf? Forumu

( YOLUMUZ ?L?M , ?RFAN VE ?NSANLIK SEVG?S? ?ZER?NE KURULMU?TUR ! )
 
 SSSSSS   AramaArama   Üye ListesiÜye Listesi   Kullanıcı GruplarıKullanıcı Grupları   KayıtKayıt 
 ProfilProfil   Özel mesajlarınızı kontrol etmek için giriş yapınÖzel mesajlarınızı kontrol etmek için giriş yapın   GirişGiriş 

HACI BEKTAŞ VELİ BİR BATINI DAİSİYDİ

 
Yeni başlık gönder   Başlığa cevap gönder     Mu?la Dat?a Hac? Bekta? Veli Anadolu K?lt?r Vakf? Forumu Forum Ana Sayfa -> H?nkar Hac? Bekta? Veli
Önceki başlık :: Sonraki başlık  
Yazar Mesaj
Datça Hacibektas
Site Admin


Kayıt: 03 Ksm 2007
Mesajlar: 213

MesajTarih: Sal Ekm 27, 2009 2:27 pm    Mesaj konusu: HACI BEKTA? VEL? B?R BATINI DA?S?YD? Alıntıyla Cevap Gönder



HACI BEKTA? VEL? B?R BATINI DA?S?YD?

Dr.?smail KAYGUSUZ

Hac? Bekta? Veli, 1256’da Alamut’un Mo?olla taraf?ndan yerle bir edilmesi sonucu Ismaililerle ili?kisini kesmi?, ama bat?ni inanc?n doru?unda; zaman?n kurtar?c? imam? olarak ortaya ??k?p, Alamut Imamlar?n?n temsil etti?i (Haft bab-? Baba Seyyidina’ya g?re Alamut Imam? Ali’yi temsil ediyor, b?t?n Ismaili inan?l?lar?n her biri de Salman’n?n makam?nda bulunuyordu, yani birer Salman idiler.) Ali’nin donuna b?r?nm??t?r. Bunu pek?ok Alevi-Bekta?i ozan? i?lemi?tir.

Hac? Bekta? Veli’nin T?rkistanl? Hace Ahmet Yesevi’den (?.1167-9) el ald??? do?ru olmad??? gibi m?mk?n de de?ildir. Geleneksel bilgiler, ?zellikle Vilayetname, Ahmet Yesevi’nin halifesi Lokman Perende’den el ald???n? s?yl?yor. Ahmet Yesevi, Orta Asya’da “Hacegan (Hocalar) Hanedan?”n?n kurucusu bilinen Yusuf Hemedani’nin (?.1140) ??rencisidir. Onun ??rencilerinden Abdel Halik el-Gucvani (22 ya??na kadar Malatya’da ya?am??, ?.1120) yol zinciriyle Nak?ibendilik, ?eyh Zahid (?.1296) arac?l???yla Safevilik, Halvetilik ve Bayramilik, ve Ahmet Yesevi - Lokman Perende - el Harasami ?zerinden Bekta?ilik’in ??kt??? ?zerine bir Tarikat zinciri kurmaktad?r Nak?ibendi ara?t?rmac?lar?. (Hasan ?u?ud, “Hacegan Hanedan?-Les Maitres de Sagesse de l’Asie Centrale-Orta Asya Bilgelik ?statlar?”, Frans?zcaya ?ev. Charles Antoni, Le Soufism, la voie de l’Unit?, Paris-1980, s.47-80)

Hac? Bekta? Veli’nin, Yesevilik ?evresinde yeti?ti?i do?ru mudur? Daha ?nce biz de gelenek?ilere uyarak, istemeye istemeye Vilayetname verilerini kabul edip, bu soruya “evet” diyorduk. Zaten Ittihat Terakki’ci ara?t?rmac?lardan bu yana milliyet?i ve resmi ?evreler, Hac? Bekta?’?n Ahmet Yesevi’nin ?l?m?nden yakla??k k?rk y?l sonra do?mas?na ra?men, onun taraf?ndan Anadolu’yu “T?rkle?tirmek” ve T?rk?eyi yaymak i?in g?nderildi?ini ciddi ciddi(!) ileri s?rd?, yazd? ?izdi. Bile bile yanl?? olanda ?srar etmek, tarihe m?dahale etmektir. Bu ise bask?c? devlet anlay???n?n yans?mas?d?r. Kald? ki, Hac? Bekta? Veli’nin Yesevi ?evresinde, Lokman Perende arac?l???yla yeti?mi? olmas? da onun Yesevili?i Anadolu’ya ta??y?p Bekta?ili?e d?n??t?rd???n?, ve de ayn? ?evrenin onu T?rkl?k-T?rkmenlik ad?na buraya g?nderildi?ini kesinlikle g?stermez.

Y?llar ?nce bu anlay??a Abd?lbaki G?lp?narl? hakl? olarak ?u yan?t? vermi?ti:

Hac? Bekta?’?n, Mevlana’ya kar?? T?rk hars?n? korudu?u, Mevlevilerdeki Fars?aya kar??l?k Bekta?ilerde T?rk?enin i?lendi?i gibi g?t?r?, yahut ?smarlama pek ?ok s?zler duyuldu. Hatta onun bir T?rk?? oldu?u ve ba??nda Ahmet Yesevi’nin bulundu?u bir te?kilat taraf?ndan bu maksatla Anadolu’ya g?nderildi?i gibi, kargalar? bile g?ld?recek h?k?mler verenler ??kt?...” (Abd?lbaki G?lp?narl?, Mevlana Celaleddin, 4.Bas?m, Istanbul-1985, s.237)

Hac? Bekta?’?n soyunun Imam Musa Kaz?m’a (?.799) kadar ??kmas?, onun T?rk-T?rkmen olmas?na engel de?ildir. Yedinci Imam Musa Kaz?m’?n ?l?m?yle 11. ku?aktan Hac? Bekta?’?n do?umu aras?nda tam d?rty?z y?l var. Ad? ge?en Imam ve o?lu Imam R?za Horasan b?lgesinde ya?am?? olup, kendileri ve ?ocuklar? yerli halkla evlilik ili?kileri kurmu?lard?r. Yaln?z onlar de?il 8.y?zy?l?n ba?lar?ndan beri Hasan ve H?seyin soylular zaten Iran, Horasan, Daylam, Tabaristan, T?rkistan’a yay?lm?? bulunuyorlard?. ?zellikle Zeynelabidin o?lu Zeyd soylu, Imam Cafer’in o?lu Ismail ve onun o?lu Muhammed soylu Imamlar da ya??yorlard?. Onlar da b?lgelerindeki etnik gruplar ve k?lt?rleriyle i? i?e kar??m??lard?. Bir ka? ku?ak sonra art?k onlar?n etnik Arap olduklar?n? s?ylemek ?ok anlams?zd?r. Hele Nak?ibendi ?eyhi Prof. Dr. Esat ?o?an’?n, Makalat’? Arap?a yazm?? olmas?n? kastederek Hac? Bekta? Veli i?in; “demek ki, Arap ?rk?ndan ki, Arap?a yazmayi uygun g?rm??” yarg?s?n? vermesi sa?mal???n en b?y???d?r! Zaten Co?an, Ahmet Yesevi’nin Yusuf Hemedani ve El-Gucvani ile ili?kilerinden ?t?r?, Hac? Bekta?’? Yesevi tarikat?ndan kabul edip, “Nak?ilere amcazade” yap?yor, “akraba olarak” g?r?yor. (Bu ki?i H?nkar’? S?nni g?stermek i?in Makalat’? t?m?yle tahrif edip, i?ine geldi?i gibi yorumlayarak ?niversite kariyerini tamamlam??; onu kendi inan? ve ki?isel ??karlar?n?n arac? yapm??t?r.) Hac? Bekta? Veli’ye - hatta ellerinde do?ru ?ecereleri olan seyyidlere, dedelere - Ali soylu diye Arap g?z?yle bak?l?rsa, tarih boyunca halklar?n ve k?lt?rlerin kayna?ma s?recinde ya?am?? oldu?u ger?e?ini yads?m?? olursunuz.

Hac? Bekta? Yesevi yolu yolcusu mu, yoksa bir Bat?ni mi?

Hac? Bekta? Veli, Yesevi yolunun yolcusu de?ildir, olamaz. Tarihsel olarak Ni?abur’da ge?en olaylar ve Horasan b?lgesindeki Mo?ol sald?r?lar? g?z?n?nde tutulacak olursa ger?e?in ?ok farkl? oldu?u g?r?lecektir. Hac? Bekta? 1200’?n ilk on y?l? i?inde do?mu? oldu?una g?re, Lokman Perende’den olsa olsa okuma yazma ??renmi? ve ilk dinsel bilgilerini alm?? olmal?d?r. Lokman Perende, Ahmet Yesevi’nin halifesi olmu? olsa bile, ondan ?ocuk ya?larda ders alan Hac? Bekta?’?n Yesevili?i ??renip, ona ba?lanmas? olas? g?r?lm?yor. Abd?lbaki G?lp?narl? bu konuda, “has?l? bizce,” diyor, “Ahmet-i Yesevi nas?l ??hreti y?z?nden Bekta?i gelene?ine sokulmu?sa, Lokman da bu gelene?e sokulmu? ve bu zata Hac? Bekta?’a hocal?k ettirilmi?tir”. (Vilayetname, s.103) Elbette bu ki?iler sadece “??hretleri” y?z?nden de?il, Hac? Bekta?’?n “menk?be”lerinin yaz?ya ge?irildi?i d?nemin (1480’li y?llar) Osmanl? siyasetinin gere?i olarak Vilayetname’ye sokulmu?tur. G?lp?narl?’n?n as?l Mevlana Celaleddin (s.237) adl? yap?t?nda, Hac? Bekta? Veli hakk?ndaki a?a??daki saptamas? ?ok yerindedir:

Hac? Bekta?, b?t?n manas?yla bat?ni inan??lar?n m?revvici (y?r?ten, propagandas?n? yapan) bir bat?ni dai’siydi. Bunu ‘Makalat’ a??k?a g?sterdi?i gibi en eski kaynaklar?n Bekta?ilik hakk?nda verdikleri malumat da teyid eder.”

Bu kan?s?na fazla a??kl?k getirmemesi ve nedenleri ?zerinde do?ru bilgi vermemesi d???nd?r?c?d?r. Abd?lbaki G?lp?narl?’n?n Hac? Bekta?’?, salt Mevlana ile kar??la?t?r?lacak d?zeyde olmad???n? g?stermek ve onu k???k d???rmek i?in (sevilmeyen) bir tarihsel ger?e?i ortaya at?p ard?nda durmamas?n?n, belirsiz b?rakmas?n?n anla??l?r yan? olamaz. Ayr?ca, bu saptamas?ndan sonra G?lp?narl?, Mevlana kar??s?nda Hac? Bekta?’? tan?mlarken, do?rularla yanl??lar? bir arada kullanarak, birbirlerini elimine etme niyetini ortaya koyuyor:

“Halbuki Horasani’lerden olmakla birlikte ne kadar bilgin oldu?unu bilemedi?imiz, ancak ‘Makalat’?na ve gene elimizde bulunan bir ‘?athiyye’sine nazaran derin ve geni? bir bilgiye sahip olmaktan ziyade m?nte?ir (yayg?n,da??n?k) terbiyeyle yeti?ti?ini sand???m?z Hac? Bekta?, bir halk isyan?n?n (Babai ba?kald?r?s? kastediliyor- I.K.) arda kalanlar? taraf?ndan ulu tan?nd?. Bilgisi, me?rep ve mezhebi bak?m?ndan yaln?z medrese mensuplar? taraf?ndan de?il, tarikat??lar taraf?ndan da k?nanan bu z?mre, ilk zamanlardan itibaren gizlenmeye l?zum g?rm?? ve tekkelerini, ?ehirleri bile da? ba?lar?nda, ?ss?z yerlerde kurmu?tur. Ortodoks M?sl?manl?ktan d??ar? g?ren saltanat ve medrese, bu z?mreyi vak?ftan da mahrum etmi?ti.”(agy.s.239-40)

Abd?lbaki G?lp?narl?, Hac? Bekta?’a bir bat?ni dai’si diyorsa - ki bu en do?ru saptamad?r-, bunun arkas?nda durmal? ve a??kl??a kavu?turmal?yd?. Yani onun bir bat?ni olarak yeti?mesinin tarihsel ve nesnel ko?ullar?n? a??k a??k g?stermeliydi.

Hac? Bekta? Veli ailesi ve Mogollar?n Ni?abur’u zapt?

Nedense ara?t?rmac?lar o y?llarda b?lgenin tarihsel ko?ullar?n? inceleme gere?i bile duymadan, Vilayetname’de anlat?lan olaylar?n hepsini do?ru kabul ediyorlar. Hac? Bekta? ailesiyle birlikte, do?du?u kent olan Ni?abur’dan en ge? 1221’in Mart ay?nda ayr?lmak zorunda kalm??t?r. ??nk? kent Nisan ay?n?n ikinci haftas?nda Mo?ol ordusu taraf?ndan ku?at?ld?. Hac? Bekta? 11-14 ya?lar?ndad?r. Belki de Vilayetname’de anlat?ld??? gibi, babas? “Ibrahim el-Sani, Tanr?n?n rahmetine vard?.” Ayr?ca ayn? paragrafta, “padi?ahl??? Hac? Bekta? Veli’ye arzettiler, kabul etmedi. Padi?ahl???, amcazadelerinden olan ve Musa-el Sani evlad?ndan Seyyid Hasan’a verdiler” denilmektedir.

Bu ger?ek Ni?abur padi?ahl??? de?il, g?n?l padi?ahl???d?r. Aile bireyleri, Muhammed Ali soyundan olmas? dolay?s?yla kendilerine ba?l? ehlibeyti ve Imamlar? sevenler i?in bir padi?ah, yani inan?sal ?nderdi. Belli ki, Hac? Bekta?’?n hen?z ?ocuk olmas? dolay?s?yla, babas?n?n yerine Seyyid Hasan se?ilmi?tir. Bu ki?i kaynaklara g?re Abdal Musa’n?n babas?d?r. E?er Ibrahim el-Sani Ni?abur’da ?lm??se, aile ve aileye ba?l? olanlar Seyyid Hasan’?n ?nderli?inde Ni?abur’dan ??k?p yollara d??m??t?r.

Mo?ollar T?rkistan’dan Azerbaycan’a kadar Horasan’? ba?tanba?a i?gal etmi?lerdi. Konar-g??er O?uzlar, kentli kasabal? T?rkmen topluluklar?, Do?u’ya de?il Bat? Iran ve Irak’a do?ru gidiyorlard?. Mo?ollar?n ?n?nden ka?an ?ok say?da Horasanl? g??men Alamut’a ba?l? Kuhistan b?lgesindeki Nizari Ismaili kalelerine s???nd?. Hac? Bekta? aile ?evresi ve yanda?lar? en ge? 1221 y?l? i?inde, Kuhistan’daki Ismaili kalelerinden birine s???nm??lard?. B?y?k olas?yla bu kale, Nizari valisinin oturdu?u yerdi. Hac? Bekta? burada ?nemli biriyle tan??acakt?.

Bu ilk duraklar?nda ne kadar kald?klar? ?zerine yorumlar?m?za ge?meden ?nce Ni?abur kenti ve kentin son Mo?ol i?gali hakk?nda k?sa bir bilgi ge?elim: Ilk kez S?nni Sel?uklu ?nderi Tu?rul 1038’de Ni?abur’u al?p kendini orada sultan ilan etti. Nas?r Husrev, 1052 y?l?nda Horasan h?cceti (Imam?n tan???) ve Fat?mi Ismaili ba? dai’si olarak karargah?n? Belh’de kurdu; oradan Ni?abur ve Horasan’?n di?er kentlerine Ismaili propagandas?n? y?netti. Onun ba?ar?lar?, Sel?uklu y?neticilerinin deste?ini alan S?nni uleman?n d??manl???n? y?kseltmi? (Farhad Daftary, Ismailis, their history and doctrines, s.204,216) ve ku?kusuz heterodoks Islam inan?l? T?rkmenler ve Iranl?lar (Oniki Imamc?lar, yedi Imamc? Ismaililer) bu ortamda kendilerini gizlemek zorunda kalm??lard?. Ancak Hasan Sabbah’?n Alamut Nizari devletini kurmas?ndan ?l?m?ne kadar (1090-1124) ve ?l?m?nden sonraki Alamut ?eflerinin, Melik?ah (1063-1092) ve o?ullar?yla m?cadeleleri boyunca Ismaili dai’leri Isfahan’da Belh ve Ni?abur’da ?ok geni? propagandaya giri?mi?ler ve Onikimamc? ?iilerden kendilerine b?y?k kat?l?mlar olmu?tu. Bunlar S?nni Sel?uk o?ullar?n?n bask?lar?ndan ?t?r? ak?n ak?n Hasan Sabbah’?n kalelerine (dar?l hicralara) gidip yerle?iyorlard?. Kentlerde kalanlar da gizli ili?kiler i?erisindeydiler. Hac? Bekta? Veli’nin babas?n?n ve dedesinin bu olaylarla ili?kileri olmad?klar? s?ylenemez. Ayr?ca ?ocukluk d?nemi hocas? Lokman Perende’nin bile bu ortam i?inde Yesevici oldu?u iddias? bizce ge?ersizdir.

Ni?abur 1142’de Sel?uklu prensi Ats?z taraf?ndan ele ge?irilmi? ve arkas?ndan Sencer t?m Horasan’a yeniden egemen olmu?tu. Sonra 1174-1185 y?llar? aras?nda To?an ?ah Ebu Bekr’in egemenli?i alt?na girdi. 1187’de Melik?ah bin Teki? ve 1193’de Kutbeddin Muhammed’i Ni?abur’un hakimleri olarak g?r?yoruz. Kent, b?lgedeki Harezm?ahlar, Karahitayl? ve Sel?uklular aras?ndaki ?eki?meler aras?nda birinden di?erine el de?i?tiriyordu. Son olarak;

“10 Nisan 1221, Cumartesi g?n? Mo?ollar?n eline ge?en Ni?abur ?ehrinin sonu (Merv’den) daha ac?kl? oldu. Halk, Kas?m 1220’de ?ehir surundan at?lan bir ok ile vurulan Toku?ar’?n ?l?m?nden dolay? cezaland?r?ld?. Bu nedenle Toluy aman dileyenlerin isteklerini kabul etmiyordu. ?ehir zaptedilince 400 sanatkar hari? b?t?n halk katledildi. ?ehir tamam?yla tahrip edilerek ?ift s?r?ld?. Gizlenerek sa? kalanlar? da imha etmek i?in bir Mogol komutan? 400 Tacik ile harabeler aras?na b?rak?ld?.” (V.V. Barthold, T?rkistan, s. 472, 558,560; dpnt.385)

Bat?ya do?ru ilerleyen Cengiz Han 1221’e do?ru Oksus’u ge?ip Buhara’y? alm??. Gen? o?lu Toluy’u Horasan’? fethetmekle g?revlendirmi?ti. Do?u Iran’a y?neldikleri s?rada Cengiz Han 1223’te o?ullar?yla g?r??t?. 1225’te Mogolistan’a d?nd? ve 1227’de ?ld?. Onun ?l?m? ile b?lge ge?ici olarak biraz nefes ald?. Zaten b?lgede Mo?ollarla m?cadele eden sadece Celaleddin Harezm?ah idi.

Elbette, Hac? Bekta? ailesi ve yanda?lar?n?n, yerle bir edilmi?, tarla gibi s?r?lm?? Ni?abur’a bir daha geri gelmi? olmalar? d???n?lemezdi. O zaman bu aile nereye yerle?mi? ve ergenlik ?a??na yeni girmi? bulunan Hac? Bekta? e?itimini nerede g?rm??t?? Farid Daftary, Mo?ollar?n Horasan? istila ettikleri y?llar ve Horasan’?n bat? s?n?r?n? olu?turan Kuhistan b?lgesindeki Nizari kalelerinin durumu hakk?nda ?u bilgileri veriyor:

“Alaaddin Muhammed III’?n (1221-1255) ilk y?llar?yd?. S?nni ulema dahil (acaba Belh’den ??km?? olan Mevlana’n?n babas? Bahaaddin Veled de bunlar aras?nda m?yd?? I.K.), Mogollar?n ?n?nden ka?an ?ok say?da Horasanl? g??menler gelerek Kuhistan b?lgesindeki Nizari Ismaili kalelerine s???nd?lar. Mogollar istilalar?n?n ba?lang?c?ndan itibaren, Alamut Nizari Ismaili devletinin, di?er k???k prensliklerden daha g??l? olduklar?n? deneyerek anlam??lard?. Ayr?ca Nizari Ismaili ?nderleriyle Mo?ollar aras?nda bir andla?ma yap?ld??? anla??l?yor; ??nk? Celaleddin Hasan III (1210-1221) Mogollar?n bat?ya hareketinin ba?lang?c?nda, Talikan’da bulunan Cengiz Han’a bar?? istemiyle gizli bir el?i heyeti g?nderdi?i biliniyor.”

“Kuhistan Nizari Ismailileri Mogol istilas?ndan etkilenmedi. G??lerini, geli?im ve ?zg?r y?netimlerini (saltanatlar?n?) s?rd?rd?ler. Aralar?na kat?lm?? olan s???nmac?larla her?eylerini payla?t?lar. Do?rusu, Kuhistan Nizarilerinin bilgin ?nderi ?ihabeddin (Shihab-al Din) bu m?ltecilere ?ylesine iyi ve c?mert davrand? ki, bu Nizari b?lgesinden Alamut’a ?ikayetler oldu; hazinenin kaynaklar? ?zerinde olumsuz etkilenmelerden yak?n?l?yordu. Alamut’tan onun yerine atanm?? olan yeni muhtashim (Kuhistan Nizari ?nderlerine verilen genel ad) Shams al-Din (?emseddin) de m?ltecilerde e?it derecede sayg? ve hayranl?k uyand?rd?. Bu olaylar? ve Kuhistan’daki Nizarilerin o zamanki durumunun ayr?nt?lar?n?, Minhac-i Sirac ad?yla tan?nan, 1224-1226 aras?nda ?? kez Kuhistan’? ziyaret etmi? bulunan S?nni kad? Minhac al-Din Osman bin Sirac al-Din al Cuzcani anlatmaktad?r. Cuzcani, hem y?ksek ?vg?ler yapt??? ?ihabeddin’i hem de ?emseddini’i tan?m??. Hatta ?emseddin ile Sistan ad?na diplomatik g?r??meler yapm??t?.”

?emseddin’in Kuhistan’a geli?i Nizarilerle, Sistanl? kom?ular? aras?nda yeni ?at??malar?n patlad??? d?nem rastlar. Sistan Emiri Yamin al-Din Bahram?ah, daha ?nce Hasan III ile iki kez ?at??maya girmi?ti. Mo?ollar Sistan’? istila ettiyse de fazla kalmadan bat?ya do?ru ilerlediler. Yeniden tehditler ve kar???kl?klar ba?lad? Sistan’da. G??l? bir askeri kumandan olan ?emseddin Nizari g??lerin ba??na ge?erek, Sistan Emiri Binalt?gin’i 1226 y?l?nda kesin bir yenilgiye u?ratt?... Kuhistan’daki Nizari toplulu?u b?lgesel i?ler ve olaylarda Alamut’tan ba??ms?z davranma siyaseti izliyordu; b?ylece di?er b?lgelerle ticaret yollar? geli?tirdi, bu da ekonomisinin y?kselmesine b?y?k yard?mc? oldu.” (F.Daftary, Ismailis, s.381,414; Juzjani, Tabaqat , vol 2, s.182-185 ve 186-188).

Hac? Bekta? ve ?emseddin Muhammed Tebrizi

Yukar?da s?yledi?imiz gibi Hac? Bekta?’?n aile ?evresi ve yanda?lar? en ge? 1221 y?l? ortalar?nda, Kuhistan’daki Ismaili kalelerinden birine s???nm??lard?. B?y?k olas?l?kla bu kale, Nizari valisinin oturdu?u yerdi. 1221-1223 y?llar? aras?nda tan?nm?? bilgin ve Ismaili ozanlar?n?n ?vg? ?iirleri yaz??? ?ihabeddin, muhtashim (Kuhistan Ismaili valilerinin genel ad?) idi. Bu Ismaili valisi, Ismailili?in kurucusu, b?y?k Imam? Ismail’in karde?i Musa Kaz?m soyundan gelmi? olan Hac? Bekta? ve ailesine sayg?da kusur etmemi?, ?zel bir de?er vermi? olmal?d?rlar. Hac? Bekta?’?n, 1224’te Alamut taraf?ndan Kuhistan y?neticisi olarak atanan gen? ?emseddin Muhammed (el Tebrizi) ile kurdu?u ili?ki ya?amlar?n?n son d?nemlerine kadar s?recektir.

Ya?am? tamam?yla ayd?nlanmam?? ve (bat?ni Ismaili) inanc?n?n gerektirdi?i s?rr? h?l? koruyan ?emseddin Tebrizi’nin, Alamut Imam? Celaleddin Hasan III’?n (1210-!221) o?lu oldu?u ve Imam Ismail soyundan geldi?i ?zerinde kaynak ve kay?tlar bulunmaktad?r.(1) A. G?lp?narl? bu kaynaklardan birincisini g?stermekle birlikte, Ismaililerin b?y?k d??man? tarih?i Cuveyni’nin “Nev M?s?lman Celaleddin Hasan’?n Alaaddin Muhammed’den ba?ka o?lu yoktu” diye yazm?? olmas?n? ge?erli g?r?yor, hi? bir kan?t g?stermeden. (Ald?lbaki G?lp?narl?, agy, s.50)

?ems’in, 12.y?zy?l?n son on y?l?n?n ba?lar?nda do?mu? olmas? olas?d?r ve kendisi ?emseddin Muhammed ya da ?emseddin Hasan gibi babas?n?n ad?yla ?a?r?lmaktayd?. Ba?dad halifesiyle anla?ma yaparak ?eriat? benimsemi? oldu?u bilinen ve yeni M?sl?man Celaleddin Hasan’?n ?ld?r?lmesinin ard?ndan 9 ya??nda yerine ge?irilen Alaaddin Muhammed ile ayn? anadan olmad?klar? anla??l?yor. Hasan III’?n ?l?m?nde (1221) parma?? bulunan ba?vezir ile Alaaddin Muhammed’in anas?n?n anla?mas? sayesinde k???k karde? Alamut taht?na oturtuluyor. ?emseddin Muhammed de b?ylece d??lanm?? olmal?d?r.

Ancak ?? y?l sonra onun Kuhistan b?lge valisi olarak atand???n? g?r?yoruz. 1224-1226 y?llar?, g??men sorunlar? ve y?llard?r s?ren Sistan sava?lar?n?n sonu?land?r?lmas?nda g?sterdi?i ba?ar?larla hem tan?n?yor, hem de Alamut y?netimi taraf?ndan s?k s?k ?nemli g?revlere atan?yor. 1227’den 1235’e kadar Kuhistan valisinin, Nasiruddin Tusi’nin koruyucusu, Nasuriddin Abdurrahman bin Mansur oldu?unu g?r?yoruz. Bu y?llar ?emseddin’in Hindistan’da Multan, Pencap ve Gucerat b?lgelerinde Ismaili davas?n? yayd??? y?llard?r. Buralarda daha sonra, Multan’da mezar? bulunan ?emseddin Sebzvari Multani (?.1356) ile ?emseddin Tebrizi’nin s?ylenceleri birbirine kar??m??. Halk aras?nda daha ?ok ?emseddin Tebrizi tan?nmaktad?r.

?yle anla??l?yor ki, ?emseddin Tebrizi hakk?nda bildiklerimizi bir daha g?zden ge?irmemiz gerekecektir. Onun Kalenderi ve zaman zaman tacir k?l???nda dola??p kendini saklamas?n? ve Makalat’?nda “Ona ni?in medreseye u?ramad???n? soranlara; ‘ben s?zlerin g?r?n??teki ya da a??k g?r?nen anlamlar? ?zerinde tart??maya girmem. Kendi anlay???mla (bat?ni, i? anlam?yla) tart??sam bana g?lerler, kafir derler” demesini iyi anlamak gerekir.

?emseddin ?zerine geni? incelemeyi ba?ka bir yaz?ya b?rakarak, ?zetleyelim. 1242-43’lerde Diyar-? Rum’da (Anadolu’da) Ismaili davas?n?n g?revlisi ?ef dai olarak bulunan; ancak Mevlevi tarih?ilerinin anlatt?klar?yla tan?d???m?z ve bir y?l boyunca Konya’dan ayr?ld???n?, Mevlana’n?n a?layarak onu arad???n? bildi?imiz ?emseddin’in Alamut’a ?a?r?ld???n? g?r?yoruz:

Alaeddin Muhammed III, Abbasi halifesi al-Mutas?m (1242-1258) di?er bir?ok Islam liderleri taraf?ndan ortak anla?mayla d?zenlenen bir el?ilik heyetinin ba??na, eski Kuhistan valisi ve ?ef dailerden ?ehabeddin ve ?emseddin Muhammed (Tebrizi) ge?irilerek Mo?ol ba?kentine (Talikan) g?nderildi. Bu heyet 1246 y?l?n?n ba?lar?na Mogol Imparatorlu?unun ba??na ge?en G?y?k Han’?n tahta ge?me t?renlerine kat?lm??t?. Mo?ol gene?ine g?re toplanan kurultaya 2000 ki?i bulunuyordu. Alamut ?nderi Alaeddin Muhammed III, bu heyetle G?y?k Han’a babas? Celaleddin Hasan ile Mogollar aras?nda yap?lan anla?may? an?msatan bir memorandum g?nderdi. Ancak Nizari el?ileri Han taraf?ndan hakarete u?ray?p kovuldular. Memoranduma da a??r s?zlerle kar??l?k verildi. Han, bu olay?n hemen arkas?ndan s?zlerini uygulamaya koydu ve Elgidey’i (El?igiday) Mo?ol ordular?n?n ba??na ge?irerek Iran’a g?nderdi. Hedef, Ismaililerin ve Ba?dad halifelerinin idaresindeki topraklar?n zapt? idi. G?y?k’?n Nizariler’e kar?? d??manca planlar? onun ?l?m?nden (1248) sonra halefleri taraf?ndan s?rd?r?ld?. (F.Daftary, agy, s.418; V.V. Barthold, Hz. Hakk? Dursun Y?ld?z, Mogol Istilas?na kadar T?rkistan, Ankara,1990,s.511-513)

Gen? Hac? Bekta?’?n ?emseddin gibi birinin korumas? alt?na girmi? olmas?yla, bat?ni e?itimini bir devlet olarak ?rg?tlenmi? Nizari Ismaililerden, Kuhistan ve Alamut’ta alm?? oldu?u bir ger?eklik olarak kar??m?za ??k?yor. Hac? Bekta?’?n durumu, 1227’de Kuhistan ba? dai’si Nasuriddin Abdurrahman’?n korumas?na girmi? b?y?k Ismaili bilgini Nas?ruddin Tusi’nin (1202-1274) ili?kisine benzer g?r?lmektedir. Bu ili?ki sayesinde, onun yapt??? gibi, Alamut kitapl???ndan ve dai ??retmenlerden yararlanarak e?itimini tamamlam??t?r. Konu?makta oldu?u T?rk?e ve Fars?a’y? geli?tirdi?i gibi Arap?ay? da ??renmi?tir. ?? dil ile dava’y? s?zl? ve yaz?l? yayacak dereceye y?kselmi?ti. Olas?d?r ki, Bizans dilini, yani o d?nemin Yunancas?n? da ??renmi?ti.

Hac? Bekta?’?n Makalat’?nda bilim ve ak?l-usun tan?mlar?, onsekiz bin alem; b?y?k evren (makro kosmos) ve k???k evren (mikro kosmos=Insan) ili?kisi, yani evrenin t?m ?zellikleriyle insanda varolu?u, (“Insan k???k bir alemdir; alemde olan her?ey, hatta artu?u insanda vard?r”) insan-evren-tanr? birli?i; g?kte as?l? yetmi? bin kandilin (y?ld?z?n) her birinin birer d?nya b?y?kl???nde olu?u; kabe insan g?nl?d?r ve insandan ulusu olmad???ndan Hac ibadetinin a?amalar?n?n insana hizmet olarak alg?lanmas?-anlamland?r?lmas? (?rne?in: “Ve hem yoldan ta? ar?tmak, Kabede arafatta ta? atmaya benzer; sakinlikle y?r?mek, Arafata varmakt?r.”, Makalat, s.75) vb. inan? ve anlay??, e?itimini yapt??? Ismaili yap?tlar?na dayanmaktad?r.

Hac? Bekta?, Alamut kitapl???nda t?m dai’lerin okudu?u Ummu’l kitab, Mansur el-Yamani’nin Risalat el-alim ve’l Ghulam, Ihvan-? Safa Risaleleri, Nas?r Husrev’inkileri (Sefername ve di?erleri), Hasan Sabbah’?n D?rt Fasl? ve Serg?ze?t’ini; 1164’de B?y?k K?yameti ilan etmi? Al-a Zikri Selam Hasan II’nin o?lu Alaaddin Muhammed II (1210-1221) zaman?nda Kuhistanl? Abu Ishak’?n kaleme ald???, Ismailili?in yeniden d?zenlenip a??kl??a kavu?turulmu? ilke ve buyruklar?n? i?eren Haft bab-i Baba Sayyidina’y?; yola giri? ilke ve t?renleri, dereceleri a??klayan Tusi’nin Rawdat-?l Taslim vb. yap?tlar? okuyup yeti?mi? bir Ismaili dai’siydi...

Ayr?ca Ismaili ordusu saflar?nda (fedayin birlikleriyle) sava?lara da girmi?tir Hac? Bekta?. Vilayetname’de, Ahmet Yesevi’nin onu s?zde o?lu Kutbeddin Haydar’? kurtarmak i?in g?nderdi?i Bedeh?an sava??na ili?kin keramet s?ylencesi, ger?ekte ?emseddin Tebrizi’nin 1226 y?l?nda y?netti?i ve zaferle sonu?land?rd???, S?nni Sistanl?larla yap?lan sava?tan ba?kas? de?ildir. Hac? Bekta? bu sava?lara 17-18 ya?lar?nda bir delikanl?yken kat?lm?? olmal?d?r.

Babas?n?n amcas? o?lu Seyyid Hasan ailesi ve baz? yanda?lar?yla Azerbaycan’da Hoy kentine yerle?tiklerinde, belki anneleri de ?lm?? bulunan Hac? Bekta? ve karde?i birlikte Nizari Ismaili e?itim kamplar?nda e?itim ve ??retimlerini s?rd?r?yorlard?. Hac? Bekta?, Ismaililer aras?nda 15 y?ldan az kalmam??t?r. 1230’lu y?llarda bir Ismaili dai’si olarak Dava misyonu y?klenip seyahatlara ??km??t?r. Bu g?revleri de, Alamut Imam? Alaeddin Muhammed III’?n (1221-1255) onay?yla y?klenmi?tir. Dai’ler listesinin ??kart?lmas? ve g?revlerin onaylan?p icazet verilmesi, Fat?mi Ismailileri zaman?nda gelenekselle?mi?-resmile?mi?ti. Alamut kitapl?k ve ar?ivlerinin 1256’da toptan yak?l?p yok edilmesi dolay?s?yla ele ge?memi? olabilir.

Fat?miler d?neminden bir ?rne?i, bizi yak?ndan ilgilendirmesi dolay?s?yla vermekte yarar var: 995 y?l?nda, Rey kenti Mutazili (ba?kad?s?) olan Abul Cabbar Hamdani (936-1025), “Tathbit Dala’ il Nubuwwat, s.180” kitab?nda Kahire’yi ziyaret eden dai’ler listesinde Abul Vefa al-Daylami ad? ge?mektedir. (1017 y?l?nda ?ld??? bilinen, Mineyikli soya?ac?na g?re Zeyd soylu (annesi K?rt) olan Abul Vefa da (I.Kaygusuz, Alevilik...Tarihi ve Ulular? I, Istanbul-1995, s.52-54), Fat?mi Ismaili dai’si olarak Irak’tan Azerbaycan’a Ismaili davas?n? yay?yordu. Alamut dai listelerinde mutlaka ad? vard?, ama olas?d?r ki babas?n?n adlar?ndan biri olan Seyyid Muhammed diye ?a?r?l?yordu. Dai, davet eden; Ismaili inanc?n? yayan demektir. Dailer daisi (Imam?n vekili, h?ccet), Du’i l-Kebir (b?y?k dailer) ve Du’i (s?radan dailer, davet?iler) diye ?? k?sma ayr?l?yordu. Hac? Bekta? b?y?k dailer s?ras?nda yer alm?? olmal?d?r.

Bat?ni Ismaili Dai’si Hac? Bekta? Veli

Hac? Bekta? ?nce Hindistan’a gitmi? olabilir. Bu dava gezisi, ?emseddin Tebrizi’nin Multan, Pencap ve Gucerat’ta Ismailili?i yayd??? d?neme rastlar. Onun Hindistan’? gezmi? olabilece?i, Vilayetname’deki G?ven? Abdal s?ylencesinden anla??lmaktad?r. S?ylencede Hac? Bekta? Veli, G?ven? Abdal’? Delhi’deki kuyumcu m?ridinden 1000 alt?n neziri (ada??) almaya g?ndermi?tir.

Hac? Bekta?’?n Halep, ?am ve Necef’i dola?t???n?; Mekke ve Medine’ye gitti?ini ve ?zellikle Imam Bak?r’?n mezar?n?n ba??nda riyazata (benli?i yoketme, nefis e?itimi al??t?rmalar?, kendine ?ile ?ektirme) girdi?ini, orada ?? y?l hizmette bulundu?unu Vilayetname’den okuyoruz.

Bu sonuncusu ?ok ?nemlidir: 5.Imam Muhammed Bak?r ve o?lu Imam Cafer’in, Ismailili?in kurucular? olarak tan?nan Abu’l Hattab ve Kaddah bin Maymun’a bat?ni tevil bilgisi ??rettiklerine inan?l?r. Bu iki ki?i, her iki Imam? kendi d?nemlerinde Tanr?n?n yerdeki mazhar? (g?r?n?m?, a??n?m?-epiphany) olarak g?rm??t?r. Imamlar?n g?r?n??te onlar? reddettikleri, ger?ekte ise s?rr? fa? ettikleri, yani gizli inanc? a???a ??kard?klar? i?in ?evrelerinden uzakla?t?rd?klar?, Ismaili inan? tarihinin ?nemli olaylar?ndand?r. Abbasi y?netimi taraf?ndan antropomorfist (insan bi?imli tanr?ya inanan) su?lamas?yla katledilmi? olan bu ki?iler, Imam Ismail ve o?lu Muhammed’in Hicab’? (?rt?s?, perdesi) ad?yla onlar? yeti?tirenler olarak b?y?k sayg? g?r?rler. Olas?d?r ki Hac? Bekta?, Heterodoks Islam?n (Alevili?in) ilk yaz?l? kayna?? say?lan Abu’l Hattab’?n Ummu’l Kitab?’nda Imam Bak?r i?in anlat?lanlar? mezar? ba??nda tekrar tekrar okudu; soyundan geldi?i Imam Musa Kaz?m’?n dedesini can g?z?yle seyretti.

Yine Hac? Bekta?’?n Makalat’?nda (s.81-82) “Adem Aleyhisselam S?fat? Beyan Eder” ba?l???n? ta??yan bir b?l?m vard?r. Burada, Tanr?n?n Adem’i topraktan yaratmas? ?zerine ?ok ilgin? bir betimleme yap?yor. Ya?ad??? zaman?n (13.y?zy?l) iyi tan?nan yirmiden fazla ?lke, kent ve b?lge adlar?n? tek tek vererek, Adem’in organlar?n?n herbirinin, bunlardan birinin topra??ndan yarat?ld???n? s?ylemekte. ?ok b?y?k olas?l?kla, t?m bu ?lke, kent ve b?lgeler, gezip g?rd???, kendi ?l??lerince de?erlendirdi?i yerlerdir. ?zerinde biraz d???n?l?nce, her organ?n i?levinin, topra??ndan yap?lm?? olan kentin ya da ?lkenin ?zelliklerini g?sterdi?i anla??l?r. (Makalat’taki bu pasaj?, y?zy?l sonra Fazlullah Hurufi (?. 1393-4) Cavidanname’sinde kullanm??t?r.) Burada ge?en co?rafi adlara bak?l?rsa, Buhara’dan M?s?r ve Kuzey Afrika’ya, Hindistan’dan Konstantiniye’ye (Istanbul) uzanan kent ve ?lkelerinin ?o?unu y?llarca gezmi? olabilece?i varsay?labilir.

Otuz ya?lar?ndaki gen? Ismaili dai’si olarak bat?ni dervi? Hac? Bekta?’?n son dura?? Rum diyar?, yani Anadolu olmu?tur. Ancak onu Anadolu’ya g?nderen Ahmet Yesevi de?il, Alamut Imam? Alaeddin Muhammed III (1221-1255) olmu?tur. Alamut’tan Horasanl? Baba Ilyas’a yeni bilgiler getirmi? ve onun hizmetine girmi?tir. A??k Pa?ao?lu’nun s?ylemiyle “Bu Hac? Bekta?... karde?iyle Anadolu’ya gelmeye heves ettiler... O zamanda Baba Ilyas gelmi?, Anadolu’da oturur olmu?tu. Me?er onu g?rme?e gelmi?ler. Onun dahi hikayesi ?oktur...” A??k Pa?a gibi saray u?a?? tarih ve menakib yaz?c?lar?, “bu ?ok hikayeleri” alabildi?ine k?saltm?? ve ger?eklikten uzakla?t?rarak Baba Ilyas’?n, Hac? Bekta?’?nkileri de?il, kendi hikayelerini aktarm??lar.

Hac? Bekta?’?n ba??ndan beri i?inde ve stratejik katk?larda bulundu?u Baba Ilyas ve Baba Ishak’?n y?netti?i Babai Halk hareketinden Alamut’un habersiz oldu?u d???n?lemez. Baba Ilyas’?n dahi Dede Gark?n’?n yerine ge?irilmi? b?lge ba? dai’si olmas? ?ok m?mk?nd?r. Suriye Ismaili kalelerinden yard?m gelmi? olmas? da do?ald?r. Bu arada Sel?uklu Sultanlar?n?n Alamut’a her y?l belli miktarda vergi verdiklerini Ismaili kaynaklar?ndan ??reniyoruz. En b?y?k Sel?uk Sultan?n?n da Alamut’a vergi vermi? olmas? d???nd?r?c?d?r :

“1227 y?l?nda ise Suriye ba? dai’si Mecdeddin Rum Sel?uklu Sultan? Alaaddin Keykubat’a ell?isini g?nderip ondan Sultanl?k taraf?ndan Alamut’a her y?l d?zenli g?nderilen 2000 Dinar? talep etti. Sultan bir s?re onu oyalad? ve Alamut y?neticisine (Alaaddin Muhammed III) (1221-1255) dan??t?. Alamut Imam?, Suriye ?efinin talebini onaylayarak, verginin Suriye Ismaililerine verilmesini s?yledi. Bunun ?zerine vergi Suriye Ismaili toplulu?una g?nderildi.” (Al Hamawi, al- Tarikh-i al-Mansuri, s.340’dan aktaran Farhad Daftary, agy. s.420)

Babai hareketinin ba??ms?z oldu?u kesindir. ??nk? yine, 12.y?zy?l?n ikinci yar?s?nda b?y?k Suriye ba? dai'si Ra?id?ddin Sinan’?n (?.1193-1194), Alamut Imam? Hasan II (?.1166) taraf?ndan atanm?? olmas?na ra?men, Alamut’a yapt?klar? i?ler hakk?nda bilgi ge?menin ve kar??l?kl? ekonomik yard?mla?man?n d???nda ba??ms?z hareket etti?ini biliyoruz.

Baba Ilyas’?n piri olan Dede Gark?n’?n Abu’l Vefa yola??ndan oldu?unu ve dolay?s?yla Baba Ilyas ile Baba Ishak’?n Abu’l Vefa’ya ba?l? bulunduklar?n? Osmanl? tarih?ileri ve menak?bname yazarlar? da s?ylemektedirler. Yukar?da de?indi?imiz ?zere Abu’l Vefa, Fat?mi Ismaililerin 995 y?l? listesinde Daylam ba? dai’si olarak ge?iyor. Ya?am?n?n son zamanlar?nda ise Irak’ta Ba?dad ba? dai’si g?revinde bulunmu? olup, Abu’l Vefa Ba?dadi ad?yla an?lmaktad?r. Ba?tan beri verdi?imiz t?m bu tarihsel bilgi ve olaylar, Hac? Bekta?’?n ve Babai ayaklanmas? ?nderlerinin bat?ni Ismaililerle ili?kileri bulundu?unu g?stermektedir. Unutmayal?m ki, halk aras?nda Alamut ?nderleri “Baba Seyyidina” diye ?a?r?l?yordu.

Vilayetname’de Hac? Bekta? Veli’nin ya?am?na ili?kin anlat?lanlar, yazar?n halk?n aras?ndan ve ba?ka menak?bnamelerden derlediklerinin, d?nemin y?neticisinin inan?sal ve siyasal istekleri do?rultusunda kaleme alm?? olduklar?d?r. Dikkat edilirse Hac? Bekta?, Vilayetname’sinde bat?nili?inden – bir su?mu? gibi - aklan?p, s?nnile?tirilmi?. Keramet sahibi bir velidir, yani Tanr? dostudur; ama en b?y?k kerametlerinden biri olan tek danesini d?kmeden dar? ?e?i ?zerinde otururken bile ona namaz k?ld?rt?lm??t?r. Ayr?ca Vilayetname’ye sokulan baz? keramet ?geleri, ?ok daha ?nce ya?am?? veliler taraf?ndan g?sterilenlerin yinelenmesidir.

?rg?tl? bat?nili?in son temsilcileri Nizari Ismaililerin (1090-1256), S?nni y?netimler taraf?ndan Islam d??man?, dinsiz, katil, her t?rl? k?t?l??? yapmaya haz?r ?eytan gibi g?r?lmesi nedeniyle menak?bname yazarlar? “dai ve Ismaili” adlar? kullanmaktan ?ekinmi?lerdir. Oysa Vilayetname’de Hac? Bekta?’? ziyarete gelmi? olduklar?ndan s?zedilen Horasanl? Kalenderiler, Ismaililerden ba?kas? de?ildir.

Ger?ek b?yle iken, Hac? Bekta? Veli, Nizari Ismaililerle ili?kisi bir yana i?inden geldi?i Babailerden bile uzakla?t?r?lm?? ve hala Babai ayaklanmas?na kat?ld?-kat?lmad? tart??mas? yap?l?yor. Onu S?nni g?stermek i?in Nak?ibendiler Hac? Bekta?'a “amcazade” diyor ve onun bat?li?ini-Alevili?ini “iftira” kabul ediyorlar.

Sonu?

Hac? Bekta? Veli’nin Makalat’? kar??la?t?rmal? incelendi?inde, Ismaili kitaplar?ndaki Tanr? inanc?, din ve felsefe anlay???, yola giri? kurallar? aynen bulunabilir. Baz?lar?n?n ise ?st? ?rt?lm??, farkl? adlarla verilmi?, takiyyeye gerek duyulmu?tur.

Hac? Bekta?’?n Sel?uklu Prenslerinin ?at??malar?nda Izzeddin Keykavus’a destek vermesi ve Bizans’a yak?nl?k duymas?, Anadolu’da merkezi birli?in kurulmas? amac? kadar, antik Ege Uygarl?klar?n?n son miras??s? olan ileri Bizans uygarl???ndan yararlanma ve Islam-Hristiyanl?k ay?r?m? yapmadan insanl??? birle?tirme hedefi ta??r.

Hac? Bekta? Veli, 1256’da Alamut’un Mo?ollar taraf?ndan yerle bir edilmesi sonucu Ismaililerle ili?kisini kesmi?, ama bat?ni inanc?n doru?unda; zaman?n kurtar?c? imam? olarak ortaya ??k?p, Alamut Imamlar?n?n temsil etti?i (Haft bab-? Baba Seyyidina’ya g?re Alamut Imam? Ali’yi temsil ediyor, b?t?n Ismaili inan?l?lar?n her biri de Salman’n?n makam?nda bulunuyordu, yani birer Salman idiler.) Ali’nin donuna b?r?nm??t?r. Bunu pek?ok Alevi-Bekta?i ozan? i?lemi?tir. Biz Sadece Hasan Dede’den (?.1469) bir tek d?rtl?kle ?rnekleyelim:

“Yerlerin g?klerin binas?n d?zen

Ak ?st?nde kara yaz?lar yazan

Eng?r ?erbetini K?rklara ezen

H?nkar Hac? Bekta? Ali kendidir”

Son c?mle olarak;Hac? Bekta?’?n Yeni?erilerin Piri yap?lmas? ya da g?sterilmesi, Osmanl?n?n tarihsel bir siyaset kurnazl???d?r.

* * *

(1)Devlet?ah’a g?re ?ems, Celaleddin Nev-M?s?lman’?n (?.1221) o?ludur ve gizlice Tebriz’de okumu?tur. Kr?. al-Shushtari,Majalis al-Muminin, Vol.2, s.110 ve A. Semenov, Sheih Dzhelal-ud-Din-Rumi po predstavleniyam Shughnanskikh Ismailitov; Orta Asya ve di?er baz? b?lgelerin Nizarileri taraf?ndan, kendileriyle ortak inan?ta oldu?u d???n?len, Mevlana Celaleddin ?zerinde ?u?nan Nizarilerin fikirlerinin analizi yap?l?yor. F.Daftary, The Ismaili’is, s. 414, 695. I.K.)

Dr.?smail KAYGUSUZ
_________________
Başa dön
Kullanıcının profilini görüntüle Özel mesaj gönder E-posta gönder

Önceki mesajları göster:   
Yeni başlık gönder   Başlığa cevap gönder     Mu?la Dat?a Hac? Bekta? Veli Anadolu K?lt?r Vakf? Forumu Forum Ana Sayfa -> H?nkar Hac? Bekta? Veli Tüm zamanlar GMT +2 Saat
1. sayfa (Toplam 1 sayfa)

 
Geçiş Yap:  
Bu forumda yeni başlıklar açamazsınız
Bu forumdaki başlıklara cevap veremezsiniz
Bu forumdaki mesajlarınızı değiştiremezsiniz
Bu forumdaki mesajlarınızı silemezsiniz
Bu forumdaki anketlerde oy kullanamazsınız


Powered by phpBB © 2001, 2005 phpBB Group
Türkçe Çeviri: phpBB Türkiye