Mu?la Dat?a Hac? Bekta? Veli Anadolu K?lt?r Vakf?  Forumu  Forum Ana Sayfa Mu?la Dat?a Hac? Bekta? Veli Anadolu K?lt?r Vakf? Forumu

( YOLUMUZ ?L?M , ?RFAN VE ?NSANLIK SEVG?S? ?ZER?NE KURULMU?TUR ! )
 
 SSSSSS   AramaArama   Üye ListesiÜye Listesi   Kullanıcı GruplarıKullanıcı Grupları   KayıtKayıt 
 ProfilProfil   Özel mesajlarınızı kontrol etmek için giriş yapınÖzel mesajlarınızı kontrol etmek için giriş yapın   GirişGiriş 

Hacı Bektaş "Efsaneden Gerçeğe

 
Yeni başlık gönder   Başlığa cevap gönder     Mu?la Dat?a Hac? Bekta? Veli Anadolu K?lt?r Vakf? Forumu Forum Ana Sayfa -> Kitap Tavsiye ve Bilgi Payla??m?
Önceki başlık :: Sonraki başlık  
Yazar Mesaj
Atilla Yıldırım



Kayıt: 12 Ksm 2007
Mesajlar: 97
Konum: İstanbul

MesajTarih: Cmt Oca 19, 2008 9:23 pm    Mesaj konusu: Hac? Bekta? "Efsaneden Ger?e?e Alıntıyla Cevap Gönder



Hac? Bekta? Efsaneden Ger?e?e


Irene Melikoff


Cumhuriyet Kitaplar?


?eviren: Turan Alptekin, 425 sayfa, Ciltsiz. hamur, ISBN: 975-7720-51-8; Boyut: 13cm x 19cm; Bask? Tarihi: 1999
?zg?n Dili: ?ngilizce

Bu kitap, ?eyrek y?zy?l? a?an ara?t?rmalardan, bir senteze varmay? ama?lamaktad?r. Tek bir sorunu, dikkatle bak?ld???nda T?rk halk ?slaml??? sorununa ula?acak olan Alevilik-Bekta?ilik konusunu incelemede g?sterdi?im inat?? ?srar?n hakl?l???n? kendime kan?tlamak i?in de olsa, bu toparlamay? yapmam gerekiyordu.

Probleme ilgi duymaya ba?lad???mda, ya?am?m?n bu kadar b?y?k bir b?l?m?n? onunla ge?irece?imi elbette d???nemezdim. E?er ?nceden bilebilseydim, geri ad?m atma f?rsatlar? vard?. Ba?lang??, derin bir hayranl?k oldu. Sonra yava? yava?, mikroskopunun ba??ndan kalkamayan ve inceledi?i konudan bir t?rl? ayr?lamayan bir ara?t?rmac?ya d?nd?m: ??nk?, ?n?n?zde, hi? durmadan ortaya ??kmakta olan yepyeni ??eler vard?r.

?nce, d???nd???m, s?n?rland?r?lm?? bir alan iken, kendimi tam anlam? ile, T?rkiye ?er?evesini fersah fersah a?an bir okyanus kar??s?nda bulmu?tum.

Bu ?al??ma, konuyu, bir halk velisinden hareketle, ??phesiz kendisinin haberdar bile olmad??? Bekta?ili?in bi?imleni?inden bu yana, incelemeyi ?ng?rmektedir.
(T?rk?e Bas?ma ?ns?z'den)


TAR?HSEL VER?LER I?I?INDA HACI BEKTA? VEL?

Hac? Bekta? Veli, Osmanl? ?mparatorlu?unda XIV. y?zy?ldan itibaren, sosyal ve siyasi bak?mdan b?y?k etkinli?i olan, II. Mahmut taraf?ndan Yeni?eri Oca?? ile birlikte kapat?lan, Abd?laziz zaman?nda tekrar canlanan ve 25 Kas?m 1925 tarihinde Tekke ve Zaviyelerin kapat?lmas?na kadar devam eden Bekta?i tarikat?n?n piridir. Hac? Bekta? Veli'nin harc?n? kard??? Alevi-Bekta?i anlay???, Anadolu’nun yan? s?ra Balkanlar, Arnavutluk, Yunanistan, Bulgaristan, Bosna, Kosova, Makedonya, G?l Baba t?rbesinin bulundu?u Macaristan'?n Budape?te ?ehrinden Azerbaycan'a kadar bir ?ok yerde kabul g?rm?? ve benimsenmi?tir.


Hac? Bekta? Veli'nin d???nce ve ??retisinin yay?lmas?, ?l?m?nden ?ok daha sonra, 14.y?zy?l ba?lar?nda kurulan tarikat?n?n, 16.y?zy?l ba?lar?nda etkinlik kazanmas? ile olmu?tur. Hac? Bekta? Veli, hakk?nda anlat?lan s?ylencelerle, tarihsel ger?ekliklerden kopuk olarak ya?at?lm??t?r. Kendi d?neminde tan?nmaktad?r ve Mevlana, Baba ?lyas, Ahi Evren’le ?a?da?t?r. Kaynaklar bu d?nemin ?nl?lerinin ili?kilerini mistik bir dille anlat?rlar. D?neme ait bilgiler aktaran A??kpa?azade, Efl?ki, Elvan ?elebi, Vasiti gibi yazarlar, Hac? Bekta?’a ait bilgilere yer vermi?lerdir. ?l?m?nden sonraki y?llarda, hakk?nda “Vilayetname” d?zenlenir. Ad?na tarikat kurulur. Mevlevi inan?l? Efl?ki’nin, Hac? Bekta? Veli’yi kendi tarikat ?nderleriyle k?yaslayarak, k???k d???r?c? ?yk?ler anlatmas?, d?nemin mezhep ve tarikat ba?nazl???ndan kaynaklanmaktad?r. Alevi- Bekta?ilik’le ilgili belge ve kaynaklar?n yokedildi?i de, tarihsel bir ger?ektir. Bu durum da, Hac? Bekta? Veli’ye ili?kin, sa?l?kl? bilgilere ula?mam?za engel olmu?tur.

Hac? Bekta? Veli'nin do?umu, ?l?m?, kim taraf?ndan e?itildi?i, Anadolu'ya tam olarak hangi tarihte geldi?ine dair kesin bilgiler bulunmamaktad?r. Hakk?nda bilgi veren en eski kaynaklardan biri olan Vilayetname’de, Hac? Bekta? Veli, Hz. Ali’nin soyundan yedinci ?mam Musa Kaz?m nesline ba?lanarak, soy seceresi hakk?nda ?u bilgi verilmektedir. “Hac? Bekta? Veli, Seyyid Muhammed ?br?him-? S?n?, Seyid M?sa’?-S?n?, ?br?him M?kerrem el-M?c?b, ?mam M?s? K?z?m." Ancak bu silsilenin do?ruluk derecesi de tart??ma konusu olmu?tur. Hz. Ali ile Hac? Bekta? Veli aras?ndaki ?ah?slar?n azl??? nedeniyle, silsilede noksanl?k veya kopukluklar olabilece?i ileri s?r?lm??t?r.

Hoca Ahmet Yesevi taraf?ndan yeti?tirilip Anadolu’ya g?nderildi?i iddialar?na kar??l?k, ya?ad?klar? d?nem g?z ?n?nde bulunduruldu?unda, 1166’da ?len Ahmet Yesevi ile 1209-1271’de ya?ayan Hac? Bekta? Veli'nin ayn? zaman diliminde ya?amad?klar? a??kt?r. Yayg?n olan kanaate g?re, Lokman Perende’nin himayesinde ve Yesevilik ??retisinin etkin oldu?u bir ortamda yeti?mi?tir. Vilayetname’de, Hac? Bekta? Veli’nin Anadolu’ya geli?i ??yle aktar?lmaktad?r. “K?rdistan’da bir kavmin i?inde bir zaman e?le?ir.(……) O kavmi kendisine ba?lar. (……) Rum ?lkesine y?r?r. Elbistan’da Ash?b- ? Kehf ma?aras?na u?rar. Orada erbain ??kar?r. Kayseri’ye do?ru yola ??kar. (……) Rum ?lkesine Z?lkadirli ilinde Bozok’tan girer. Sulucakarah?y?k’e iner”. Horasan ve Erdebil’de ald??? tekke e?itimi, Anadolu'ya geli? yolu ve Anadolu'da bulundu?u yerler dikkate al?nd???nda, Hac? Bekta? Veli, Yesevilik, Melamilik, Bat?nilik, ?smaililik, Ahilik, Babailik, Mevlevilik, Kalenderilik gibi d?nemin inan? ve anlay??lar?n?, yak?ndan tan?yor ve biliyor olmal?d?r.

Baba ?lyas'?n torununun o?lu Elvan ?elebi (?l?m?:1359) taraf?ndan yaz?lan ve Baba ?lyas'?n s?ylencelere dayal? ya?am ?yk?s?n?n anlat?ld??? Men?k?bu'l-Kudsiyye f? Men?s?b?'l-?nsiyye'de, Hac? Bekta? Veli, Baba ?lyas'?n halifeleri aras?nda say?lmaktad?r. Ayn? eserde , 'Baba Res?l' ile Baba ?shak'?n de?il Baba ?lyas'?n anlat?ld??? g?r?lmektedir.

Efl?k?'nin 718(1318)-754(1353) y?llar? aras?nda yazd???, Men?k?bu'l-?r?fin adl? kitab? da, Hac? Bekta? Veli'nin, Rum beldesinde ayaklanmaya sebep olan Baba Res?l'?n hal?fe-i has'? (g?zde m?ridi) oldu?unu ifade ederek, bu bilgiyi do?rulamaktad?r. Efl?ki, Hac? Bekta? Veli'nin " ?rif ve yak?n'e " ermi? oldu?unu, fakat ?slam'?n kurallar?na uymad???n? belirtmektedir. Efl?k?, Hac? Bekta? ad?n? ?? yerde kullanmakta ve b?y?k atas? Baba ?lyas'?n altm?? halifesi aras?nda saymaktad?r.. Baba ?lyas'?n altm?? halifesi aras?nda, Osman Gazi'nin kay?npederi Ede B?l?'nin de oldu?unu, Efl?k?'den ??renmekteyiz.

Tarih?i ???kpa?az?de'nin (?l?m?:1481) 1478'de yazd??? Vekayin?mesinden, Hac? Bekta? Veli'nin karde?i Mente? ile Horasan'dan gelerek, 1240 y?l?ndaki Babai ayaklanmas?n?n ?nc?s? Baba ?lyas'?n yan?nda yerlerini ald?klar?n? ??reniyoruz. Hac? Bekta?’?n Anadolu’ya gelmesini beyan edeyim” diye ba?layan ???kpa?az?de'nin anlat?m? ??yle: “Bu Hac? Bekta? Horasan’dan kalkt?. Bir karde?i vard?, Mente? derlerdi. Birlikte kalkt?lar. Anadoluya gelmeye heves ettiler.. O zamanda Baba ?lyas gelmi?, Anadolu’da oturur olmu?tu. Me?er onu g?rmek iste?iyle gelmi?ler. Onun dahi hikayesi ?oktur. Hac? Bekta? karde?iyle Sivas’a, Sivas’tan Baba ?lyas’a geldiler. Oradan K?r?ehir’e, K?r?ehir’den Kayseriye geldiler.. Hac? Bekta? karde?ini Kayseri’den g?nderdi. Vard? Sivas’a ??kt?. Oraya var?nca eceli yeti?ti onu ?ehit ettiler..”

Baba ?lyas'?n ?rg?tledi?i, Baba ?shak'?n y?netti?i 1240'daki Babai ayaklanmas?nda Sivas'da ?ld??? anla??lan Mente? ile karde?i Hac? Bekta? Veli'nin yollar?n?n, ayaklanmadan ?nce ayr?ld???; Hac? Bekta? Veli'nin Babailerin k?r?m? ile sonu?lanan, Malya Ovas?'ndaki sava?a kat?lmad??? ve Sulucakarah?y?k'e (Hac?bekta?'a) geldi?i anla??lmaktad?r.

A??kpa?azade'ye g?re, Hac? Bekta? Veli kendinden ge?mi? bir meczub idi. Tarikat? ve m?ridleri yoktu. Hac? Bekta? Veli'nin; A??kpa?azade'nin Hatun Ana dedi?i (Vilayetnamede Kutlu Melek- Fatma Ana- Kad?nc?k Ana isimleri ile an?lan), manevi bir k?z? oldu?unu; tasavvuf ??retisini ve kerametlerini ona emanet etti?ini; Hatun Ana'n?n da bunlar? Abdal Musa'ya aktard???n?, A??kpa?azade'den ??reniyoruz. Bu bilgiyi, Abdal Musa Vilayetnamesi de do?rulamaktad?r. Bu bilgiler, o ?a?daki "kad?n?n", erkek m?ridi olacak kadar, y?ksek bir stat?ye sahip oldu?unu g?stermektedir. Vilayetname'deki anlat?mlar da, ?slami d?nemdeki k?s?tlamalardan ?nce, kad?n?n sosyal ya?amda etkin bir yerde oldu?unu ortaya koymaktad?r. Meclislerde erkeklerin yan?nda yer almakta ve yabanc? konuklara ho? geldin diyebilmektedirler.

Vilayetname'de, Hac? Bekta? Veli'nin Osman Gazi'ye k?l?? ku?at?p Elif Tac giydirdi?i yaz?l? ise de, A??kpa?azade bu konuda a??k ve kesin bir bilgi vererek, Hac? Bekta? Veli’nin Osmanl? Hanedan?ndan kimse ile g?r??medi?ini a??kca ifade etmektedir. A??kpa?azade, Efl?k? ve Elvan ?elebi'nin anlat?mlar? ile Hac? Bekta? Veli T?rbesinden gelen ve Ankara K?t?phanesinde korunan, Ciritli Dervi? Ali (Resm? Ali Baba) taraf?ndan 1176(1765)'da kopya edilmi? Vilayetnamede, Hac? Bekta? Veli'nin 606(1209/1210)'da do?du?u, 63 y?l ya?ayarak 669(1270/1271)'de ?ld???ne dair verilen bilgi ?rt??mektedir. 1281'de, 23 ya??ndayken Kay? Boyu'nun y?netimini ?stlenen Osman Gazi'ye, Hac? Bekta? Veli'nin k?l?? ku?at?p Elif Tac giydirmesinin, Hac? Bekta? Veli ile ili?kilendirilen Yeni?eri Oca??n?n kurulmas?ndan sonra, Vilayetname'ye eklenmi? olabilece?ini d???nd?rtmektedir.

Hac? Bekta? Veli’nin ?ocuklar?n?n olup olmad???, Alevi ve Bekta?iler aras?nda ihtilaf konusu olmu?tur. Ortaya at?lan farkl? iki iddia vard?r. ?elebiler, Hac? Bekta? Veli’nin Fatma Nuriye veya Kad?nc?k Ana (Kutlu Melek)'dan Seyyid Ali Sultan (Timurta?) adl? bir ?ocu?un d?nyaya geldi?ini, kendilerinin de bu soydan olduklar?n? iddia etmektedirler. Baba?an (Babalar) kolu ise, Hac? Bekta? Veli’nin m?cerret kald???n?, d?nyadan da m?cerret olarak g??t???n? iddia etmektedirler. Bu grup mensuplar?na g?re, bug?n Hac? Bekta? Veli’nin evlad? olarak bilinenler, Pir’in Kad?nc?k Ana’dan gelen nefes (yol) evladlar?d?r. ?htilafl? olan bu konuda, kar??l?kl? iddialar ileri s?r?lm??t?r.

Hayat?n?n b?y?k bir k?sm?n? Sulucakarah?y?k’te (Hac?bekta?) ge?iren Hac? Bekta? Veli, ?mr?n? de burada tamamlam??t?r. Mezar?, Nev?ehir ?li’ne ba?l? Hac?bekta? ?l?esi’nde bulunmaktad?r.


Yazar Hakk?nda

T?rkoloji d?nyas?n?n tan?nm?? adlar?ndan Prof. Dr. Madame ?rene Melikoff, Azeri bir baba ve Rus bir anneden 7 Kas?m 1917'de Petrograd'da d?nyaya geldi. Ayn? g?nlerde, Rusya'dan ayr?lmak zorunda kalan ailesi 1919'da Fransa'ya gelerek Paris'e yerle?ti, ilk ve orta ??renimini burada tamamlayan ?rene Melikoff, "Le Destan d'Umur Pa?a" (D?sturname-i Enveri) adl? ?al??mas? ile (yay?n?, Paris 1954) Sorbonne ?niversitesi Edebiyat Fak?ltesi'ni ve Ya?ayan Do?u Dilleri Ulusal Mektebi'nin (Ecote Nationale des Langues Orientales Vivantes) T?rk?e ve Fars?a b?l?m?n? bitirdi. 1957'de "Melik Dani?mend Destan?, Dani?mendnamenin Ele?tirel ?ncelemesi" et?de konulu tezi ile (yay?n?, La Geste de Malik Dani?mend- critique du Dani?mendname, 2 cilt, Paris 1960) doktor unvan? ald?.
1962'de yine Frans?zcada, "T?rk-iran Epik Gelene?i ??inde Horasan Teberdar? Eb? M?slim'i (Abu Muslim, le "Porte-Hache" du Khorassan dans la tradition epique turco-iranienne) yay?mlad?. 1968'de Strasbourg T?rk et?tleri Enstit?s? Direkt?rl???ne atand?. 1970 y?l?nda TURCICA ara?t?rmalar dergisini yay?na sundu. 1986'dan bu yana, ?al??malar?n? emekli "?stat profes?r" olarak s?rd?rmektedir. Dr. ?rene Melikoff'un, 1969'dan beri b?t?n ya?am?n? vermi? oldu?u Alev?lik-Bekta??lik ara?t?rmalar? ve Ahmed Yesevi, Fazlullah Hurufi, Seyyid Nesimi incelemeleri, 1993 y?l?nda "Uyur idik uyard?lar' ad? ile T?rk?eye ?evrilmi? bulunuyor.
Bilim ?evreleri kadar T?rk okurunun da bu vesileyle yak?ndan tan?d??? yazar?n, s?z konusu ara?t?rmalardan bir senteze ula?maya ?al??t??? ve Frans?zca bas?m? bu y?l i?inde "Brill" (Leiden-Boston-K?ln) taraf?ndan ger?ekle?tirilen son kitab? da bu yay?nla T?rk?eye kazand?r?lm?? olmaktad?r. Bu kitap 13. y?zy?ldan ba?layarak T?rkiye'de halk inan??n?n tarihini; Alevilik, Bekta?ilik adlar? ile tan?nan bir inan???n olu?umunu; bir halk ermi?i olan Hac? Bekta?'a ba?l? bu iki belirgin kolun inan? ve edimlerini, edebiyatlar?n?, ?a??m?zdaki evrimlerini ve y?nelimlerini incelemektedir.


Kaynak: www.hacibektas.com, www.ideefixe.com
_________________

Cahil bize dinsiz demiş sevgidir dinimiz bizim...!
Başa dön
Kullanıcının profilini görüntüle Özel mesaj gönder Yazarın web sitesini ziyaret et Yahoo Messenger MSN Messenger

Önceki mesajları göster:   
Yeni başlık gönder   Başlığa cevap gönder     Mu?la Dat?a Hac? Bekta? Veli Anadolu K?lt?r Vakf? Forumu Forum Ana Sayfa -> Kitap Tavsiye ve Bilgi Payla??m? Tüm zamanlar GMT +2 Saat
1. sayfa (Toplam 1 sayfa)

 
Geçiş Yap:  
Bu forumda yeni başlıklar açamazsınız
Bu forumdaki başlıklara cevap veremezsiniz
Bu forumdaki mesajlarınızı değiştiremezsiniz
Bu forumdaki mesajlarınızı silemezsiniz
Bu forumdaki anketlerde oy kullanamazsınız


Powered by phpBB © 2001, 2005 phpBB Group
Türkçe Çeviri: phpBB Türkiye