Mu?la Dat?a Hac? Bekta? Veli Anadolu K?lt?r Vakf?  Forumu  Forum Ana Sayfa Mu?la Dat?a Hac? Bekta? Veli Anadolu K?lt?r Vakf? Forumu

( YOLUMUZ ?L?M , ?RFAN VE ?NSANLIK SEVG?S? ?ZER?NE KURULMU?TUR ! )
 
 SSSSSS   AramaArama   Üye ListesiÜye Listesi   Kullanıcı GruplarıKullanıcı Grupları   KayıtKayıt 
 ProfilProfil   Özel mesajlarınızı kontrol etmek için giriş yapınÖzel mesajlarınızı kontrol etmek için giriş yapın   GirişGiriş 

Alevilikte inanç, ahlak ve hukuk sistemi

 
Yeni başlık gönder   Başlığa cevap gönder     Mu?la Dat?a Hac? Bekta? Veli Anadolu K?lt?r Vakf? Forumu Forum Ana Sayfa -> Genel Forum
Önceki başlık :: Sonraki başlık  
Yazar Mesaj
Datça Hacibektas
Site Admin


Kayıt: 03 Ksm 2007
Mesajlar: 213

MesajTarih: Cmt Ksm 21, 2009 10:54 pm    Mesaj konusu: Alevilikte inan?, ahlak ve hukuk sistemi Alıntıyla Cevap Gönder

Alevilikte inan?, ahlak ve hukuk sistemi

Alevi hukuk sisteminin temelinde “Varl???m?za, birli?imize, dirli?imize” ?iar? alt?nda huzur, bar??, karde?lik (can cana olmak) ve dayan??ma vard?r; bir nefsin terbiyesine benzer olarak kin, d??manl?k, dedikodu ve bencillik yoktur. Alevi inanc?, temel kayna?? olan insan sevgisinin temelinde yer ald??? “G?kte aranan yerdedir“ yani, “Tanr? insandad?r“ mant??? i?inde inan?sal ve toplumsal ya?am tarz?ndan dolay? di?er inan?lardan farkl?d?r.

Zalime kar?? direni? ve mazlumdan yana olman?n temel felsefesi i?inde Alevi inanc?nda g?nl?k ya?am? d?zenleyen kurallar ve sorumluluklar vard?r. Alevi inanc?, temelden ate?, toprak, hava ve su; yani d?rt ana s?r i?inde do?a sevgisini kutsarken, “72 millete” ayn? nazardan bakma ?iar? ile ezilen t?m varl?k ve canl?lardan yana tutum almaktad?r. Fakat her toplumun maddi, b?rokratik, hukuksal, dini ve ailevi kurallar?n?n yan?nda toplumu y?neten ve y?nlendiren ahlaki kurallar da vard?r. Alevi inanc?nda varl???n? koruyan hukuk yap?s?, t?m?yle ayr?, ?zg?n ve kendisine bir has ?zellik ta??r. Alevi hukuk sisteminin temelinde “Varl???m?za, birli?imize, dirli?imize” ?iar? alt?nda huzur, bar??, karde?lik (can cana olmak) ve dayan??ma vard?r; bir nefsin terbiyesine benzer olarak kin, d??manl?k, dedikodu ve bencillik yoktur. Bu yanl?? unsurlardan korunma ve do?ru yol tutma temelinde Alevilik inanc?n? anlamak i?in baz? ya?amsal ve toplumsal kurallar? k?saca bir tan?tal?m:

Alevilikte can cana olmak

Alevili?i ?eriattan ay?ran en ?nenmli ?zelli?i kad?n- erkek e?itlili?idir. Alevi meclisinde kad?n- erkek ay?r?m? yoktur; salt insanlar vard?r, canlar vard?r. Bu y?zden Alevi inanc? mesuplar?na “Can” ile hitap edilir. B?ylece Alevi toplumu toplumsal e?itlilik temelinde can cana olarak, “Hepimiz birimiz, birimiz hepimiz i?in” mant??? i?inde payla??mc? yani kom?n bir tarzda ya?amaktad?r.

Kemerbestlik

Kemerberstlik Erkan?, 7 ila 16 ya? aras?nda olur. ?ocuk ya?ta anne ve baba taraf?ndan ve ba?l? olduklar? oca??n piri huzurunda ?ocu?a kemer, yakas?z g?mlek ve lokma haz?rlan?r. Rehber yard?m? ile pirin huzuruna ??kar?lan ?ocu?a kemer ba?lan?r ve ?ocuk b?ylece ailesinin ba?l? oldu?u oca?a ba?lan?r ve Alevi yolunun ??rencisi olur. ?ocu?a ayn? zamanda bir M?rebbi (yol ??retmeni) verilir ve ?ocuk bundan sonra anne, baba, rehber ve m?rebbi taraf?ndan e?itilir. Bu e?itim s?reci m?sahiplik ba?lanana kadar s?rer ve ?ocuk bu s?re? i?inde “Masum ve Pak” olarak kabul edilir. Yapt??? her hareketin sorumlusu ?ocu?un kendisi de?il; onun yerine anne, baba, rehber ve m?rebbi sorgulan?r ve yeri geldi?inde ‘Dar’a ?ekilirler.

?krarl?k

?krarl?k, “varolmak i?in verilmi? bir s?z” anlam?na gelir ve toplumsal ya?am i?inde bir?ok kurallardan ?st?nd?r. Alevi inanc?nda ikrar, toplumsal hayat?n varl???n? s?rd?rmeye y?nelik verilen bir s?z olarak bilinir. Tutulan ikrarl?k i?inde can cana ya?am i?inde ku?kuya, hileye, g?vensizli?e, ikiy?zl?l??e, riaya ve k?t?l??e yer olmad??? kadar, “Bir olal?m, iri olal?m, diri olal?m!”, “Nerede birlik orada dirlik!” d???ncesi ile toplumsal birli?in, b?t?nl???n ve varl???n kutsanmas? ?n plandad?r. Alevi toplumunda kirve olan, ikrarda olan ?ah?slar ve aileler aras?nda evlilik s?z konusu olamaz. Kirvelik de, m?sahiplik ikrar? kutsald?r.

Kirvelik

Alevi inanc?nda kirvelik ve s?nnet olgusu inan?, biyoloji ve sosyolojik a??dan S?nni ?slam inanc?ndan farkl? bir bi?imde alg?lan?r ve y?r?t?l?r. Kirvelik birbirini seven ve bunu nesilden nesile ikrar ba?? olarak s?rd?receklerinden emin olup kanaat getirilen ki?i ve aileler aras?nda, taraflar?n g?n?l ve r?zalar?yla ger?ekle?ir. Di?er aileden olan erkek ?ocu?a kirve olan ?ah??lar bunu salt ?ocu?a ba?l? olarak de?il, ailevi boyutta kirvelik g?revini yerine getirir. Alevi toplumunda kirve olan ki?iler ve aileler aras?nda evlilik kesinlikle s?z konusu olmaz. Kirvelik de, musahiplik ikrar? kadar kutsald?r.

M?sahiplik

Alevilikte m?sahiplik “Yol karde?li?i”, “Kan karde?li?i” anlam?na gelir. Bu karde?lik akrabal?k d???nda, sosyal ve g?n?ll? bir karde?liktir. M?sahiplik kan ba?? karde?likten kutsal, m?sahipli?in g?revi ve sorumlulu?u aile yap?lanmas?ndan a??r ve hayat? boyunca ba?l?l?k anlam?na gelir. Kan ba?? ile olan amca ?ocuklar?, teyze ?ocuklar?, hala ?ocuklar? birbirleriyle evlenebilirler fakat m?sahip ?ocuklar? asla birbirleriyle evlenemezler. Onlara evlilik d??mez. M?sahip olman?n da belli kurallar? vard?r. ?yi anla?an iki arkada? m?sahip yani yol karde?i olmaya karar verdiklerinde, ?nce pirin huzurunda ailelerinin ve e?lerinin bu konuda r?zalar?n? almalar? gerekir. Bu da topluca y?r?t?len ‘M?sahiplik Cemi’nde’ olur.

Cem

Alevi erkan?nda hukuksal boyut en ?st ?ekilde cemlerde ger?ekle?ir. Cemler bu anlamda en ?st?n yarg? kurumu olarak da i?lev g?r?r. Pirler Divan?’nda cem cemaat i?inde ya?l?s?, genci, kad?n? ve erke?i ile can cana olarak ve Alevi toplumunu ya?atan kurallar? ?er?evesinde hukuk ve yarg? temelinde toplumsal sorunlara ??z?m bulunur. Cemlerde topluma ili?kin, insana ili?kin, hayata ili?kin her sorun ve konu konu?ulur, tart???l?r, yarg?lan?r, sorgulan?r ve halk?n huzurunda karara ba?lan?r. Alevilikte esas olarak iki ayr? cem yap?l?r. Birincisi herkesin kat?ld??? ve geni? kat?l?m? olan “?r?ad/Birlik Cemi” (gen?leri ayd?nlatma ve e?itme cemidir), ikincisi de, salt dar bir kesimin kat?ld??? (evli ?iftler, birbirlerine m?sahip olanlar, vs.) “G?rg? Cemleri”dir. Toplam?na bakar isek; ?r?ad/Birlik Cemi (Gen?leri ayd?nlatma, e?itme cemi) , Koldan Kopma Cemi (toplumsal bir su? i?leyenlerin, d??k?nlerin, toplumsal su?lar?n yarg?land??? cem), M?sahiplik Cemi (birbilerine ikrarl?k veren aileler aras?ndaki birli?i tazeleyen cemi), Lokma/Dardan ?ndirme Cemi (bir ?eye adak adayanlar, baba ve annelerinin Hakk’a y?r?mesinde tutulan cem), Abdal Musa Kurban Cemi (kurban kesip ?evreye da??t?lan cem) ve G?rg? Cemi (evli ?iftlerin, birbirlerine m?sahip olanlar?n kat?ld?klar? cem) vard?r.

Cemlerde toplumsal yap?lanma

Alevi inanc?na g?re tutulan cemlerde temel hiyerarjik yap?lanma ve sunulan hizmetler ?u ?ekildir:

1. M?r?it/pir (Toplumu e?itip do?ru yolu g?steren, bireyler birer kamil insan olarak yeti?tiren ermi? ki?i),
2. Rehber (Bu yola talip ve m?rit olmak isteyenlere yard?mc? olan, yol g?steren),
3. Peyikci (Haber veren),
4. ?znikci (Cem evinde temizlik yapan),
5. Kap?c? (Kap? ba??nda bekleyen, i?erde d?zeni, d??ar?ya g?venli?i sa?layan),
6. G?zc? (D?zenin yan?s?ra cemde canlar?n edep-erkan ve ahkama uymalar?n? sa?layan),
7. ?era?c?/ Delilci (Delili, mum ?????n? uyand?ran),
8. Semahc?/Pervane/Medyanc? (Yal?n ayak ve bas a??k Cemde semaha kalkan, kald?ran),
9. Zakir (Ba?lamas? ile deyi? ve beyitlere s?yleyen ozan),
10. Sakac? (Suyu ta??yan, eng?r yani ?z?m ?erbetini da??tan),
11. Kurbanc?/Sofrac? (Kurban? haz?rlayan, cem cemaate da??tan),
12. Ferra?/ S?p?rgeci (Elinde s?p?rge ile meydan? k?t?l?klerden temizleyen)

Cemlerde semah d?nmek /y?r?mek

Cemlerde kad?n erkek ile ortak, yal?n ayak ve ba?? a??k bir ?ekilde d?n?len Semah, evrimi, ya?am? ve birli?i temsil eder. Ritim olarak ?nce yava?, sonra h?zlanarak tekrar yava?layarak durulur. Semah d?nen canlar?n g?zleri genellikle el/avucun i?ine bakar ki, bu aynada kendini, yani insanda tanr?y? g?rmeyi sembolize eder.

Ceza ve yarg? (D??k?nl?k)

Bir?ok dinde ve inan?ta ?iddete dayal? (hatta ?l?m ile) cezaland?rma ?ekilleri var iken, Alevi inanc?nda toplumsal d??lanma en a??r ceza olarak uygulan?r. Bu ceza i?lenen su?un a??rl???na g?re s?reli veyahut s?resiz d??lanma olarak uygulan?r. Hak ve pir huzurunda yani Dar Meydan?’nda ceza alan ?ah?s, d??k?n olarak ilan edilir ve aras?nda ya?ad??? toplum taraf?ndan d??lanarak kendisine selam verilmez, selam? al?nmaz, kurban? kabul edilmez, kendisine de?er verilmez.

“Eline, beline, diline hakim olma“ kural? ile toplumsal d?zeni sergileyen Alevi inanc? ?iddet d??? cezaland?rma y?ntemini uygular. Bu cezaland?rma halk?n huzurunda Dar Meydan?’nda yap?l?r iken, bu yarg? y?r?t?len cemlerde kusurlu ?ah?slar? halk huzurunda dara ?ekerek ge?er. Dar Meydan?, Alevi inanc?na ba?l? olan ?ah?s?n kendisini t?m?yle topluma teslim etti?i yer olarak tan?mlan?r. Fakat dara durmak, dara ?ekilmek sadece ceza temelinde de?ildir. ?krar vererek m?sahiplik yoluna girmek isteyen ?ah?slar?n da cem, cemaat i?inde Pirin huzurunda dara durmalar? ve halk taraf?ndan r?zal???n?/olurlar?n? almalar? gerekmektedir.

“Eline sahip olmak“ demek, kendisine izinli olmayan ?eylere dokunmamakt?r. “Beline sahip olmak“ demek, kendi e?i d???nda hi? kimseyle cinsel ili?kide bulunmamakt?r. “Diline sahip olmak“ demek, yalan ve iftira s?ylememek demektir.

Alevilikte ocak sistemi

Alevi inanc?nda kendi i? d?zenlerini koruyan, ba?l?l?klar?n? sembolize eden birlikler, yani ocaklar vard?r. Ocaklar kutsald?r ve kendi aralar?nda ahlaki ve toplumsal kurallar? belirler ve ya?at?r. Bu ocaklardan baz?lar? ?unlard?r:

A?u ??en Oca?? (Dersim Merkez, Hozat, Karabak?r K?y?), Ali Abbas Oca?? (Erzincan, Dersim), Ali Baba Oca?? (Sivas), Ali Abbas Oca?? (Dersim, Erzincan), Baba Mansur Oca?? (Dersim Merkez, Mazgirt Dar?kent Buca??), Cemal Abdal Oca?? (Elaz??, Karako?an), Celal Abbas Oca?? (Dersim, Ovac?k, Erzincan, Sivas), D??k?nler Oca?? (Erzincan, Dersim), Dervi? Cemal Oca?? (Ovac?k, Hozat), Garip Musa Oca?? (Sivas, G?ne? K?y?), H?d?r Abdal Oca?? (Erzincan, Kemaliye, Ocak K?y?), Kara Pirbad Oca?? (Sivas, Divri?i, ?merli K?y?), Koca Seyyid Oca?? (Elaz??, S?n K?y?), Koca Le?ker Oca?? (Erzincan, Ba???ta?), Kurey?an Oca?? (P?l?m?r, Dersim Merkez, Ovac?k) Pir Sultan Oca?? (Sivas, Y?ld?zeli, Banaz K?y? ve Dersim Merkez , P?l?m?r, Hac?l? K?y?), Sar? Saltuk Oca?? (Hozat, Ovac?k, Derik K?y?),Seyyid Baba Oca?? (Sivas, Divri?i, Akme?e K?y?), Sultan Sinemil Oca?? (Mara?, Elbistan, Kantarma K?y?), ?ah ?brahim Veli Oca?? (Malatya, Arguvan, Ball?kaya K?y?), ?eyh Hasan Oca?? (Malatya, Arapgir, Onar K?y?), Sinemilli Oca?? (Elaz??, Kemah ve Erzincan), ?ryan X?z?r Oca?? (Dersim Merkez, Pertek, Elaz?g, Harput, Dorutay K?y?).

Haz?rlayan: Nihal Bayram - Yeni ?zg?r Politika

Kaynaklar :

- Ali Kemali, bas?m y?l? Ocak 1932, kitab?n ismi: “Erzincan”
- Nuri Dersimi, bas?m y?l? 1997, kitab?n ismi: “Hat?rat?m”
- Ali Yaman, bas?m y?l? 1998, kitab?n ismi: “Alevilikte Dedeler ve Ocaklar”
- ?smail Kaygusuz, bas?m y?l? 2004, kitab?n ismi “M?sahiplik”
- Ha?im Kutlu, bas?m y?l? 2005, kitab?n ismi: “K?z?lba? Kad?n”
_________________
Başa dön
Kullanıcının profilini görüntüle Özel mesaj gönder E-posta gönder

Önceki mesajları göster:   
Yeni başlık gönder   Başlığa cevap gönder     Mu?la Dat?a Hac? Bekta? Veli Anadolu K?lt?r Vakf? Forumu Forum Ana Sayfa -> Genel Forum Tüm zamanlar GMT +2 Saat
1. sayfa (Toplam 1 sayfa)

 
Geçiş Yap:  
Bu forumda yeni başlıklar açamazsınız
Bu forumdaki başlıklara cevap veremezsiniz
Bu forumdaki mesajlarınızı değiştiremezsiniz
Bu forumdaki mesajlarınızı silemezsiniz
Bu forumdaki anketlerde oy kullanamazsınız


Powered by phpBB © 2001, 2005 phpBB Group
Türkçe Çeviri: phpBB Türkiye