Mu?la Dat?a Hac? Bekta? Veli Anadolu K?lt?r Vakf?  Forumu  Forum Ana Sayfa Mu?la Dat?a Hac? Bekta? Veli Anadolu K?lt?r Vakf? Forumu

( YOLUMUZ ?L?M , ?RFAN VE ?NSANLIK SEVG?S? ?ZER?NE KURULMU?TUR ! )
 
 SSSSSS   AramaArama   Üye ListesiÜye Listesi   Kullanıcı GruplarıKullanıcı Grupları   KayıtKayıt 
 ProfilProfil   Özel mesajlarınızı kontrol etmek için giriş yapınÖzel mesajlarınızı kontrol etmek için giriş yapın   GirişGiriş 

Alevi-Bektaşi Felsefesi

 
Yeni başlık gönder   Başlığa cevap gönder     Mu?la Dat?a Hac? Bekta? Veli Anadolu K?lt?r Vakf? Forumu Forum Ana Sayfa -> Alevilik ??retisi
Önceki başlık :: Sonraki başlık  
Yazar Mesaj
Atilla Yıldırım



Kayıt: 12 Ksm 2007
Mesajlar: 97
Konum: İstanbul

MesajTarih: Sal Ksm 13, 2007 2:31 pm    Mesaj konusu: Alevi-Bekta?i Felsefesi Alıntıyla Cevap Gönder

Alevi-Bekta?i Felsefesi

Halkbilim 19'uncu y?zy?lda ortaya ??km??t?r. T?rkiye'de 1923 Devrimi'yle ilan edilen cumhuriyetten sonra Anadolu'da halkbilim ara?t?rmalar? yap?ld?.
Bir din, mezhep ya da tarikat konusu ?zerinde inan?lar d??lanarak salt bilimsel y?ntemlerle toplumda yap?lan ara?t?rmalar da halkbilim kapsam?na girebilir. Halk kesimindeki s?ylenceler, masallar, ?iirler, destanlar, ?yk?ler, f?kralar?n dile getirdi?i ger?ekler, bilim adam? i?in de?erli g?stergelerdir. T?rkiye'de bir t?r halk filozofu say?labilecek olan Nasrettin Hoca ?zerine ara?t?rmalar yap?ld?. Ancak t?m?yle Anadolu topra??n?n ?r?n? olan Bekta?i babas? (ya da Baba Erenler) ?zerinde yeterli ara?t?rma yoktur.
Oysa Baba Erenler ya da Bekta?i Babas?'n?n felsefesi yaln?z Bekta?i tarikat?n? ilgilendirmiyor; bu d?nya g?r??? Anadolu insan?n?n benimsedi?i bir mizah? belirliyor, felsefeyi i?eriyor.
Bu bak?mdan ?zerinde d???nmek ve tart??mak i?in a?a??daki Bekta?i f?kralar?n? se?tim:

1
Bekta?i bir g?n camiye u?ram??, minberdeki hoca Allah'?n bimekan (mekans?z) oldu?u yolunda vaaz veriyormu?:
- Allah ne yerdedir, ne g?ktedir, ne sa?dad?r, ne soldad?r, ne uzaktad?r, ne yak?ndad?r...
Bekta?i seslenmi?:
- Ulan, ?una yok diyeceksin, ama dilin varm?yor.

2
Softan?n biri ?evresini korkutuyormu?:
- B?yle g?nah i?lemeye devam ederseniz, k?yamet kopacak, d?nyan?n alt? ?st?ne gelecek...
Bekta?i:
- Gelsin iman?m, demi?, ?u d?nyan?n haline bak, belki alt? ?st?nden iyidir.

3
Bekta?i'nin iki ?k?z? varm??. Biri k?rm?z?, biri sar?. K?rm?z? ?k?z lanet, tembel, ?al??maz, durmadan yermi?. Sar? ?k?z iyi huylu, ?al??kan, yeterince yer, tarlay? s?rermi?. ?? o kerteye gelmi? ki can?na tak diyen Bekta?i ellerini kald?r?p dua etmi?:
- Ey Allah?m, ?u k?rm?z? ?k?z?n can?n? al da kurtulay?m. Ertesi sabah ah?ra girince ne g?rs?n, sar? ?k?z ?lm??, k?rm?z? dipdiri duruyor.
Bekta?i d??ar? ??km??, yoldan ge?en k???k bir ?ocu?u al?p gelmi?:
- Evlad?m bunun hangisi k?rm?z??
‚ocuk k?rm?z? ?k?z? g?sterince Baba Erenler ellerini havaya kald?rm??:
- Bacak kadar ?ocuk ?k?zlerin rengini ay?r?yor da sen ay?ram?yorsun!..

4
Camide hoca vaaz verirken 'Cennet At? burak'tan s?z a?m??:
- Ba?? ma?r?ptad?r, kuyru?u ma?r?ktad?r... Bekta?i dayanamam??:
- Ulan hoca, ?st?ne bindin, deh dedin, nereye gideceksin?..

5
Bekta?i dere k?y?s?nda demlenirken biri kuca??nda biri yan?nda iki ?ocukla bir kad?n gelir. Baba Erenler'e der ki:
- Kundaktaki yavrumu biraz tut. Ben ?u k????? kar??ya ge?ireyim, sonra bunu da gelip al?r?m.
Kad?n k????? kar??ya ge?irdikten sonra d?ner, kundaktaki ?ocukla dereye girer, ama, aya?? kay?nca sulara kap?l?yor bo?ulur. Bekta?i bakar ki kar??daki ?ocuk a?l?yor, ellerini yukar? kald?r?r:
- Ulan, der, ?u i?i ben yapsam cehennemde can?ma okurdun ya...

6
Bekta?i M?s?r'a gitmi?, bakm?? sokaklarda s?rmal? ?niformalar giymi? canl?, kanl?, besili adamlar dola??yorlar.
Sormu?:
- Kim bunlar?
- Hidiv'in kullar?...
Baba Erenler yine g?zlerini g??e ?evirmi?:
- Bir Hidiv'in kullar?na bak, demi?, bir de senin kuluna bak da utan!..

7
K?yl? ya?mur duas?na ??k?yormu?, Bekta?i'ye 'sen de gel' demi?ler. Baba Erenler kalabal??a kat?lm??, yolda k???k tarlas?n?n yan?ndan ge?erken elindeki sopay? tarlaya dikmi?, g??e bakarak:
- Bizimki de, demi?, buras?!..
Duadan sonra bir ya?mur bir ya?mur, ortal??? seller basm??. Bekta?i'nin tarlas?nda tohum toprak ne varsa sular alm?? g?t?rm??. Bu manzaray? g?ren Bekta?i ellerini yukar? kald?rm??:
- Ulan, demi?, kabahat sende de?il, bu tarlay? sana g?steren pezevenkte!..
Yukar?da ?rnek g?sterdi?imiz f?kralar d?nyan?n bir ba?ka yerinde rastlanamayacak bir mizah felsefesini sergilemektedir.

Mizah, inan?, ak?l...

?nsan?n ne zaman neye g?ld???ne ili?kin incelemelerden ??kan sonu?lar, mizahta ele?tirel akl?n varl??? konusunda birle?iyorlar. ?nan?tan mizah ??kmaz, ??nk? inan? ya?anan olaylar? yerecek bir i?erik ta??maz, m?min, itaatkard?r, kulluk tevekk?lle ?zde?tir. Allah'?n yaratt??? d?zende her olay ve olguya boynunu e?en m?min cami ya da kilise ??retisine kar?? ??kmay? d???nemez. Dinsel ??retimin kal?plar?nda akl?n? eritmi?, ele?tirel bak???n? ancak dinsel kurallara uymayanlara ?evirmi? bir softan?n ?im?e?ini kullan?p mizah yapmas? olanaks?zd?r.
Oysa yukarda sunulan yedi f?krada, Tanr? fikrine, toplumsal d?zene y?neltilmi? k?ktenci ele?tiriler g?ld?r? i?eri?inde dile getiriliyor.
Bu f?kralarda Bekta?i Baba's?n?n Allah'a 'ulan' diye hitap etmesi de ?zerinde durulacak bir noktad?r. 'Ulan' s?zc??? kullan?l???na g?re anlam de?i?tiren bir hitap bi?imidir. Kimi zaman hakarete d?n?k bir sesleni?tir, ama ?o?u zaman, bir yak?na, sevilen birine, i?tenlikli bir dosta serzeni?te bulunmak ya da sitem etmek i?in kullan?l?r. Kul ile Tanr? aras?ndaki ayr?l??? kald?ran evrensel birlik felsefesinde, Bekta?i ile Tanr? aras?nda ayr? gayr? yoktur, f?kralardaki ?sluba egemen olan, bu yak?nl?kt?r.
Bekta?ilik-Alevilik inanc?nda beliren d?nya g?r???, Ayd?nlanma'ya a??k bir felsefedir; nitekim Bekta?i nefesleri denilen ?iirler de mizah da Bekta?i f?kralar?ndaki mizah? i?eriyor:

Ademi bal??ktan yo?urdun yapt?n
Yap?p da neylersin, bundan sana ne
Haltettin insan? cihana sald?n
Sal?p da neylersin bundan sana ne

Bakkal m?s?n teraziyi neylersin
??in g?c?n yoktur g?n?l eylersin
Kulun g?nah?n? tart?p neylersin
Ge?iver su?undan bundan sana ne

H?ristiyan orta?a??nda, Alevi-Bekta?i inanc?n?n ele?tirel bak?? a??s?na yak?n bir mezhep g?r?lemiyor.
Alevilik S?nnili?e kar?? daha ?slam?n ilk ??k???nda tohumlanm??t?r; Protestanl?k, H?ristiyanl???n ??k???ndan 16. y?zy?l; Ayd?nlanma, 18 y?zy?l sonra u? verdi; Tanr?y? ve dini ele?tirel ak?l s?zgecinden ge?irmek i?in, Avrupa, bu d???nceyi olu?turan maddi altyap?n?n de?i?mesini bekledi.
Anadolu'da bu bak?mdan ?zel bir olgu s?z konusudur.

J?n T?rkler, ?ttihat??lar, Baba Erenler

Bekta?ilik-Alevilik felsefesi, Avrupa'da insanl?k tarihini de?i?tiren ?Ayd?nlanma' hareketiyle ne zaman tan??t??.. Bu iki olgu aras?nda bir ili?ki ne ?l??de kuruldu?..
Bu sorular?n yan?tlar?n? ortaya koymak i?in yeterli ?al??malar yap?lm?? de?il. Ancak J?n T?rkler ve ?ttihat??lar kesiminde Bekta?ili?in yayg?nl??? bilinen ger?ek!..
R?nesans ve Reform hareketleri Avrupa ile s?n?rl? kalm?? Osmanl? ?mparatorlu?u'nda yeterince yank? uyand?rmam??t?. Bunu her iki olay?n H?ristiyanl?k d?nyas? i?inde kalmas?na ba?layabiliriz.
Ayd?nlanma Felsefesi H?ristiyanl??? sorgulad???ndan Osmanl? ayd?nlar? aras?nda ilgi uyand?rd?. Ger?ekte Ayd?nlanma felsefesi, ele?tirel akl?n mahkemesinde her ?eyi yarg?lad??? i?in yaln?z H?ristiyanl?k ?eriat?n? de?il, b?t?n dinleri sorguluyordu.
Kimi Avrupal? tarih?iler Voltaire'in ?evresinde Bekta?i Babalar?'ndan ve Bekta?i tekkelerinde bir Ayd?nlanma hareketinden s?z a??yorlar. Nam?k Kemal'in Bekta?ili?e yak?nl???n?n yan? s?ra J?n T?rkler'in ve ?ttihat Terakki ileri gelenlerinin Bekta?ili?i bir raslant? olmasa gerek. Mustafa Kemal'e d?n?k Bekta?ilik savlar? da buna eklenirse, Ayd?nlanma Devrimi'ne a??k bir olgudan s?z a??labilir.
Buna kar??l?k Anadolu'da ayd?nlanma ve laikli?e ba??ndan beri ters d??en tarikatlar da eksik de?ildir. Nak?ibendili?in bu alandaki i?levi ?arp?c?d?r. 31 Mart Vakas?'n?n kahraman? Dervi? Vahdite bir Nak?ibendi idi. 1925'te Do?u Anadolu'da Cumhuriyet devrimine k?yam eden ?eyh Sait, Nak?ibendi tarikat?ndand?. 1930'da Menemen isyan?n?n eleba??s? Dervi? Mehmet Nak?ibendi idi. T?rkiye'nin siyasal ya?am?nda laikli?e kar?? irtican?n simgesi say?lan Said'i Nursi Nak?ibendidir; bu zincirin halkalar? son y?llara dek uzanmaktad?r.
Sonu?ta sanayi devrimini ger?ekle?tirmemi? bir toplumda, tarikatlar?n siyasal ya?amda oynad?klar? rollerin ?nemi ortaya ??k?yor.
Cumhuriyet Devrimi, y?zy?llar boyunca s?regelen S?nni devlet egemenli?ine son verdi?inden Alevi-Bekta?i kesiminin tam deste?ini sa?l?yor.
Atat?rk devrimleri i?inde en ?nemlilerinden say?lan kad?n haklar?n?n yasaya ba?lanmas? bile Alevi-Bekta?i k?lt?r?ne denk d???yor, toplum i?inde K?z?lba?lar'a d?n?k iftiralar?n g???slenmesi daha geni? kesimlerden gelen destekle g?? kazan?yor; kad?n?n cumhuriyetle birlikte hayata kar??mas?, Alevi-Bekta?i k?lt?r?n?n yabanc?s? olmad??? bir devrimdir.

Sonu?

Sonu?ta Anadolu ayd?nlanmas?, halk kesiminde do?al deste?ini ve yanda?lar?n? Alevi-Bekta?i kesiminde bulmu?tur.
Bu, Alevi-Bekta?i k?lt?r?n?n Ayd?nlanma Felsefesi'nin ak?lc? ??retisiyle ?zde? oldu?u anlam?na gelmedi?i gibi, Alevi-Bekta?i kesiminde Ayd?nlanma'n?n ?afa??n? i?eren bir felsefenin izleri de g?rmezlikten gelinemez.
Sonucu yine bir Bekta?i f?kras?yla ba?lamak do?ru olur. Bir mecliste 't?t?n haram m?d?r, helal midir?' tart??mas? a??lm??. Bekta?i babas? da tiryaki oldu?undan sormu?lar:
- Erenler sen ne dersin, t?t?n haram m?, helal mi?..
Bekta?i:
- Helalse i?iyorum, demi?, haramsa yak?yorum.
Tarihin dialekti?inde Alevilik-Bekta?ilik k?lt?r?n?n Ayd?nlanma Felsefesiyle Anadolu'da b?t?nle?mesi, evrensel bir olgu de?eri ta??yor; inanc?n ak?lla bulu?tu?u alanlar az olsa da yok de?ildir.

?LHAN SEL?UK

_________________

Cahil bize dinsiz demiş sevgidir dinimiz bizim...!
Başa dön
Kullanıcının profilini görüntüle Özel mesaj gönder Yazarın web sitesini ziyaret et Yahoo Messenger MSN Messenger

Önceki mesajları göster:   
Yeni başlık gönder   Başlığa cevap gönder     Mu?la Dat?a Hac? Bekta? Veli Anadolu K?lt?r Vakf? Forumu Forum Ana Sayfa -> Alevilik ??retisi Tüm zamanlar GMT +2 Saat
1. sayfa (Toplam 1 sayfa)

 
Geçiş Yap:  
Bu forumda yeni başlıklar açamazsınız
Bu forumdaki başlıklara cevap veremezsiniz
Bu forumdaki mesajlarınızı değiştiremezsiniz
Bu forumdaki mesajlarınızı silemezsiniz
Bu forumdaki anketlerde oy kullanamazsınız


Powered by phpBB © 2001, 2005 phpBB Group
Türkçe Çeviri: phpBB Türkiye