Mu?la Dat?a Hac? Bekta? Veli Anadolu K?lt?r Vakf?  Forumu  Forum Ana Sayfa Mu?la Dat?a Hac? Bekta? Veli Anadolu K?lt?r Vakf? Forumu

( YOLUMUZ ?L?M , ?RFAN VE ?NSANLIK SEVG?S? ?ZER?NE KURULMU?TUR ! )
 
 SSSSSS   AramaArama   Üye ListesiÜye Listesi   Kullanıcı GruplarıKullanıcı Grupları   KayıtKayıt 
 ProfilProfil   Özel mesajlarınızı kontrol etmek için giriş yapınÖzel mesajlarınızı kontrol etmek için giriş yapın   GirişGiriş 

HACI BEKTAŞ VELİ

 
Yeni başlık gönder   Başlığa cevap gönder     Mu?la Dat?a Hac? Bekta? Veli Anadolu K?lt?r Vakf? Forumu Forum Ana Sayfa -> H?nkar Hac? Bekta? Veli
Önceki başlık :: Sonraki başlık  
Yazar Mesaj
Datça Hacibektas
Site Admin


Kayıt: 03 Ksm 2007
Mesajlar: 213

MesajTarih: Sal Ekm 27, 2009 2:13 pm    Mesaj konusu: HACI BEKTA? VEL? Alıntıyla Cevap Gönder

HACI BEKTA? VEL?


Hac? Bekta? Veli, 13. Y?zy?l'da ya?am?? bir mutasavv?f ve d???n?rd?r. O, Anadolu'yu T?rkle?tiren T?rkmen g?c?n?n hayat?na ?ekil veren bir halk lideridir. Hac? Bekta? Veli'ye ba?l? T?rkmenler'e, Bekta?i denilmi?tir. Bug?n Hac? Bekta? Veli, Anadolu gibi Bulgaristan, Yunanistan, Makedonya, Bosna, Arnavutluk, Macaristan, Romanya gibi ?lkelerde bile T?rkler aras?nda bilinen, sayg?yla an?lan bir ?nderdir.

16. y?zy?l'a ili?kin Osmanl? belgelerini inceledi?imizde k?rsal kesimdeki n?fusun ?o?unlu?unun Alevi-Bekta?i nitelikli oldu?u ortaya ??k?yor. Hac? Bekta? Veli, genelde k?rsal kesime hitap eden bir d???n?r/?nder olarak sivrildi. Zamanla onun d???ncesi kentlere de girdi. Kentlerde Bekta?ilik ad? alt?nda ?ekillenen bu d???nce, esnaf aras?nda olduk?a yay?ld?.

?te yandan, Osmanl? Devleti'nin kurulu?unda da Hac? Bekta? Veli'nin d???nceleri etkili oldu. Osmanl? Devleti, T?rkmen g??ebelerine dayanan bir ?zellik ta??yordu. Bu beyli?in kurucusu Osman Bey, e?itlik?i bir d?nya g?r???n? temsil ediyordu.

Osmanl? Devleti Balkanlar'a ge?ince Bekta?i d???ncesinin e?itlik?i, insanc?l ?z?nden de yararland?. Bug?n bile Balkan ?lkelerindeki Bekta?i dergahlar?na H?ristiyan halk?n sayg? duymas?, i?te bu d???nce geni?li?inden kaynaklanmaktad?r.

Hac? Bekta? Veli'nin mekan? ve makam? olarak bilinen Hac?bekta? ?l?esi, bug?n Nev?ehir'e ba?l? bulunuyor. K?r?ehir ile Nev?ehir aras?ndaki bu il?e, ?nl? Kapadokya havzas?nda yer al?r. B?lge, Orta Anadolu'nun ilgin? alanlar?ndan birisidir. Buralar Roma ve Bizans uygarl???n?n ?ok kuvvetli eserlerini de bar?nd?rmaktad?r. ?nl? peribacalar?n?n, kaya kiliselerinin, yeralt? ?ehirlerinin bulundu?u bir b?lgede yer al?r Hac?bekta?.


Hac? Bekta? Veli Karacah?y?k'te hayata g?zlerini yummu? ve burada topra?a verilmi?tir. Onun mezar? ?evresinde derhal bir t?rbe olu?turulmu? ve buras? k?sa s?rede dergaha ?evrilerek (halk ?niversitesi haline getirilerek) merkez nokta yap?lm??t?r. Karacah?y?k'te, Hac? Bekta? Veli'nin makam?na onun soyundan gelen ve ?elebiler denilen ?ocuklar? oturmu?lard?r. Karacah?y?k ad?, daha sonra Hac? Bekta? Veli'ye sayg? ile Hac?bekta?'a ?evrilmi?tir. Bug?n Hac?bekta? ?l?esi, Nev?ehir'e ba?l?d?r ve turizmin h?zla geli?ti?i noktalardan birisidir.

Yeni?erilerin Piri

Osmanl? Devleti, dev?irme denilen H?ristiyan ?ocuklar?ndan olu?turdu?u orduyu Hac? Bekta? Veli'nin d???ncelerinden yararlanarak e?itti ve ?ekillendirdi. Yeni?eri Ordusu denilen bu ordunun ba??nda bulunan a?a da Bekta?i idi. Bu ordu, 1826 y?l?na kadar Osmanl? Devleti'nin birinci g?c? olmu?tur.

Yeni?eri ordusu, t?renlerde g?lbank ?eker (dua okur) ve bu g?lbankta da Hac? Bekta? Veli'nin ad? an?l?rd?. Duan?n sonu ??yleydi: Pirimiz h?nkar?m?z Hac? Bekta?-? Veli'nin demine devran?na hu diyelim hu!

K?sacas?, Hac? Bekta? Veli sadece bir d???n?r ve din adam? de?il, devlete ?ekil veren siyasal bir kimlik olarak da son derece ?nemlidir.

Ya?am? hakk?nda a??k bilgiler yoktur. Buna kar?? Hac? Bekta? Veli etkileri ve yapt?klar?ndan dolay? tarihi ve ebedi eserlere konu olmu?tur


Hac? Bekta? Veli, 13. Y?zy?l'da ya?am??t?r. Bu tarih, eski bir Vilayetname'ye eklenen notta 1209-1271 olarak saptanm??t?r. Bu tarihlerin do?rulu?unu ?u kan?tlar onaylar.

? Hac? Bekta? Veli, 1273 tarihinde ?ld??? kesin olan Mevlana Celalettin-i Rumi ile ?a?da?t?r. Bu ?a?da?l???, Mevlevi kaynaklar? ortaya koymaktad?r.

Bu iki ulu ki?inin aras?nda g??l? bir ba?lant? oldu?unu, tarih g?stermektedir.

? Hac? Bekta? Veli, 1263-1264 tarihlerinde Anadolu'dan K?r?m'a ge?en Alevi T?rkmenler'in ba??nda bulunan Sar? Saltuk'un da m?r?ididir (??retmenidir). Hac? Bekta?'?n, 1282'den sonra ?len Saru Saltuk'dan daha b?y?k veya onunla ya?da? olmas? normal say?lmal?d?r.

? Hac? Bekta?; Taptuk Emre'nin; Taptuk Emre de Yunus Emre'nin m?r?ididir. Bug?n, Yunus Emre'nin 1320 civar?nda Hakka y?r?d???n? (?ld???n?) biliyoruz. Yunus Emre'nin manevi g?das?n? veren de Hac? Bekta?'t?r. ?yleyse, B?y?k Pir'in, Yunus Emre'den ?nce Hakka y?r?d???n? s?ylemek yanl?? olmaz.

? Vilayetname'de, Hac? Bekta?'a kar?? ??kan ve onun duvar? y?r?tt???n? g?r?nce teslim olan Seyyit Mahmud-? Hayrani de 1267-1268 tarihlerinde ?lm??t?r. Cacao?lu Nureddin de yine bu y?zy?lda ya?am?? olup Hac? Bekta? Veli'nin manevi b?y?kl???n? anlatan Vilayetnamede ad? ge?en ?nemli ki?ilerden birisidir.

? 1275 ile 1343 y?llar? aras?nda ya?ayan Eb?lfarac Vas?ti'nin Tiryak?l Muhabbin adl? eserinde de ad? ge?en Hac? Bekta?'?n, 1343'ten ?nce ?lm?? ve olduk?a ??hret kazanm?? oldu?u anla??l?yor.

? En ?nemli kan?tlardan birisi de; K?r?ehir'de bir Mevlevi tekkesi kurmu? olan ?eyh S?leyman bin H?seyin'in vakfiyyesinde ge?en 'fi nahiyetil-Hac? Bekta? kuddise s?rruhu...' ibaresidir. 1297 tarihli bu ibareden, Hac? Bekta?'?n bu tarihte art?k ?lm?? oldu?u anla??lmaktad?r. Kudd?se s?rruhu ibaresinin, o tarihlerde sa? insanlar i?in de kullan?ld??? g?r???, belli bir kan?ta dayanmamaktad?r... (Bu bilgi i?in bak: John Kingsley Birge, Bekta?ilik Tarihi, s. 45. Birge'nin nakletti?i bir ba?ka bilgi de 1295 tarihli bir vakfiyede yer al?yor. Orada da Hac? Bekta? Veli'den merhum diye s?z edilmektedir.).

Karacah?y?k'e yerle?ti

Gerek A??kpa?azade'nin tarihinde, gerekse 14. Y?zy?l?n ortalar?nda yaz?lan 'Menak?b?l Kudsiyye'de; Hac? Bekta?'?n Baba ?lyas-? Horasani'nin yolunda, onun ardas? oldu?u vurgulan?r. 1240 y?l?nda ?ld?r?len Baba ?lyas'?n ardas? olacak birisinin o d?nemlerde 25-30 ya?lar?nda olmas? gerekir.

Hac? Bekta? Veli hakk?nda, onun ya?ad??? d?nemi ?ok iyi bilen Elvan ?elebi taraf?ndan yaz?lm?? bulunan Menak?b?l Kudsiye'de ge?en beyitlerden anla??l?yor ki Hac? Bekta? Veli ve yan?ndaki yolda?lar? 1240 y?l?nda ??kan Baba ?lyas isyan?na kat?lmam??lard?r.

Bu kay?tlardan ?unu da anl?yoruz ki Osmanl? Devleti'ni kuran Osman Gazi'nin kay?npederi ?eyh Edebali de Baba ?lyas'?n ??rencilerindendir ve Hac? Bekta? Veli ile akran bilgelerden birisidir. Bu bilgiler g?steriyor ki Hac? Bekta? veli isyan edenlere kat?lmam??t?r. Fakat o, isyana kat?lm?? g??lerden bir b?l?m?n? al?p devletin ula??p katledemeyece?i bir noktaya ta??m?? ve oraya yerle?tirmi?tir. ??te o nokta da Karacah?y?k olmu?tur.


Ziyaret k?lavuzu
(Bu b?l?mdeki bilgiler ?elebi Celaleddin Ulusoy'un Hac? Bekta? Veli K?lliyesi ve Di?er Ziyaret Yerleri adl? kitap????ndan al?nm??t?r.)


Hac? Bekta? Veli'yi ziyaret edenlerin, k?lliye i?ersinde bulunan kutsal yerleri ve makamlar? iyi tan?mas? gerekir. Bu noktalar?n en ?nemlileri ?unlard?r:

Hac? Bekta? Veli K?lliyesi (Dergah)

Hac?bekta? il?esinin orta yerinde, b?y?k bir bah?enin ?evirdi?i, bat?dan do?uya do?ru uzanan, ?? avlu i?erisindeki t?rbeler ve di?er hizmet yap?lar?, Hac? Bekta? Veli K?lliyesi'ni olu?turmaktad?r. ?lk yap? olan '?ile Dam?' Hac? Bekta? Veli'nin sa?l???nda in?a edilmi?, ?e?itli zamanlarda yap?lan eklentiler ve yenilemelerle K?lliye bug?nk? ?eklini alm??t?r. Hac? Bekta? Veli'nin t?rbesi, Orhan Gazi zaman?nda, 1338 y?llar?nda, nisbeten basit bir yap? olarak ?ile Dam?'na eklenmi?tir. T?rbe bug?nk? ?ekliyle, sekizgen bir zemin ?zerinde, Murat (H?davendigar) hayatta bulundu?u s?rada, Hac?-Bekta? Veli'nin o?lu Seyyid Ali Sultan taraf?ndan, 1385 y?l?nda yeniden yapt?r?lm??t?r. 1485-86 y?llar?nda 2. Beyaz?t taraf?ndan t?rbenin ?evresi tanzim edilmi? ve kubbesi kur?unla kaplanm??t?r. Osmanl? Sultan? 2. Mahmut 1827 y?l?nda, t?rbeler d???nda kalan t?m k?lliye binalar?n? y?kt?rm??, Dergah Avlusu'nun do?u k??esindeki camiyi yapt?rm??t?r. K?lliye, 1869-70 y?llar?nda Osmanl? h?k?mdar? Abd?laziz'in g?nderdi?i mimarlar taraf?ndan, Hac? Bekta? Veli Dergah? postni?ini Ali Celalettin ?elebi'nin nezaretinde yeni ba?tan yap?lm?? ve t?rbeler onar?lm??t?r. Vak?flar Genel M?d?rl??? 1958-59 y?llar?nda tamire muhta? yerleri onartm?? ve 16 A?ustos 1964 y?l?nda K?lliye, m?ze olarak a??lm??t?r.

1. Avlu: Nadar Avlusu

K?lliye'nin birinci avlusuna, son restorasyondan sonra yeniden yap?lm?? c?mle kap?s?ndan girilir. Eskiden bu kap?ya 'Ta? Kap?'da deniliyordu. Tamirden ?nce kap?n?n d?? y?z?ne 'Buras? a??klar?n kabesidir. Eksik gelen tamam olur' anlam?nda kitabe vard?. Birinci avlu, eskiden beri 'alt?n avlu' anlam?na gelen 'Nadar Avlusu' ad? ile an?lm??t?r. Avlu'nun giri?e g?re sa? taraf?nda, Fatma Fikriye Han?m taraf?ndan yapt?r?lan, motiflerle s?sl? ??ler ?e?mesi yer al?r.

2. Avlu: Dergah Avlusu

Meydan Avlusu da denilen Dergah Avlusu'na piramit ?stl?kl? ??ler kap?s?ndan girilir. Konuklarca Arslanl? Avlu olarak bilinen Dergah Avlusu'nun giri?e g?re sa? taraf?nda Arslanl? ?e?me, A? Evi, Cami, Sol taraf?nda Mihman Evi, Meydan Evi, Kiler Evi vard?r. Avlunun iki, taraf? Sel?uki revaklarla ?evrilmi?tir. Arslanl? ?e?me'nin ilk yap?l??? olduk?a eskidir. Yusuf Bali ?elebi'nin o?lu Bekta? ?elebi'ye konuk olan Ali Bey o?lu Malko? Bali Bey, dergaha berg?zar olarak bu ?e?meyi yapt?rm??t?r.

?? kap? ve iki koridordan ge?ildikten sonra A? Evi'ne girilmektedir. A? Evi'nde ortadaki ocakta bulunan b?y?k kazan, Kara Kazan diye an?lmaktad?r. A? Evi ge?ildikten sonra Dergah Camisi'ne var?l?r. K?sa minaresi ve ?zel yap?s? ile ?evredeki binalara uyan sa?lam cami, 1827 y?l?nda, Nak?ibendi usul? ibadet yap?lmak ?zere Osmanl? Padi?ah? 2. Mahmut taraf?ndan yapt?r?lm??t?r. Dergah Avlusu'na giri?e g?re soldan ilk kap? Mihman Evi'nindir. Ayn? s?radaki ikinci kap? Meydan Evi'ne a??lmaktad?r. Buras? yedi kat g?ky?z?n? temsil eden tavan? ile dikkat ?ekicidir. Hac? Bekta? Veli'nin arslanla geyi?i kucaklayan minyat?r?n?n orijinali ve di?er baz? m?ze e?yas? burada sergilenmektedir. Meydan Evi ge?ildikten sonra, avlunun sol k??esindeki Kiler Evi'ne gelinir.

Yeni?erilerin g?r sesi

1826 y?l?na kadar Osmanl? Ordusu sava?a gitmeden ?nce, Yeni?eri oca??ndan bir m?freze Hac?bekta?'a geliyor, Dergah Avlusu'nda saf tutarak, Hac? Bekta? Veli Evlad?'ndan postni?in olan zat?n da kat?lmas? ile: 'M?'miniz kalu-beli'den beri... Hakk?n Birli?ine eyledik ikrar... Bu yolda vermi?iz seri... Nebimiz vard?r Ahmed-i Muhtar... La Yezal mestaneleriz... Nur-? ilahide pervaneleriz... Say?lmay?z parmak ile t?kenmeyiz k?rmak ile... On iki imam Pir-i tarikat c?mlesine dedik beli... ??ler, be?ler, yediler... Nur-? Nebi Kerem-i Ali, Pirimiz ?stad?m?z H?nkar Hac? Bekta? Veli... Demine devran?na Hu diyelim Hu!' diye g?lbang ?ekiyorlar (dua ediyorlar) ve Pir'den himmet istiyorlard?. O tarihlerde ya?ayan ki?ilerden aktar?lan bilgilere g?re Yeni?eriler'in g?r sesi Hac?bekta?'?n her taraf?ndan duyuluyordu.

?icek bah?esi Hazret Avlusu

Hac? Bekta? Veli dergah?nda, ?st taraf? kubbe ile ?rt?lm?? Alt?lar Kap?s?'ndan girilen Hazret Avlusu bir ?i?ek bah?esi g?r?n?m?ndedir. Tam kar??da Hac? Bekta? Veli T?rbesi ve K?rklar Meydan? giri?i, Avlu'nun sa? k??esinde de bal pete?i rengindeki yontma ta?larla yap?lm?? Bal?m Sultan t?rbesi vard?r. K?rklar meydan?na ?? kemerli bir eyvandan girilmektedir. Sa? tarafta, tek pencerinden pek az ???k alan ?ile Dam? (K?z?lca Halvet) vard?r. Hac? Bekta? Veli'nin sa?l???nda mevcut olan tek yap? buras?d?r. Tonos kubbeli koridorun sonundaki kap?dan M?r?vvet penceresinin ayd?nlatt??? K?rklar Meydan?'na girilir. G?ne? motifli ah?ap tavanla ?rt?lm?? K?rklar Meydan?'nda ?nl? K?rk Budak, Hz. Ali'nin el yazmas? oldu?u s?ylenen Kur'an yapra??, tarihi de?eri olan eserler sergilenmektedir. K?rklar Meydan?'n?n do?u k?sm?ndaki terasta on Hac? Bekta? evlad?ndan iki zat?n mezar? bulunmaktad?r.

Hac? Bekta? Veli t?rbesi

K?rklar Meydan?'nda giri?e g?re sa? tarafta, etraf? mermer kaplama k???k bir kap?dan Hac? Bekta? Veli (1209-1271) t?rbesine girilmektedir. Mermer kaplamalar?n i?lemeleri aras?nda ?? bal?k d?rt g?vercin motifi vard?r. G?k E?ik diye adland?r?lan kap?n?n alt?nda, t?rbeyi yapan mimar Dervi? Sad?k'?n mezar?n?n bulundu?u s?ylenir. Kesin olmayan baz? s?ylentilere g?re de bu mezar Kad?nc?k Ana'ya aittir. Ortas?nda y?ksek?e bir sanduka bulunan Hac? Bekta? Veli T?rbesi, K?lli'yenin en ?nemli yeridir. T?rbenin duvar ve pencereleri i?lemeli pu?idelerle s?slenmi?tir. ?i?ek motifli kubbe a?ab piramid ?eklindedir.

Hac? Bekta? Veli K?lliyesi d???nda kalan ziyaret yerleri

Bekta? ?elebi T?rbesi

Hac?bekta? Bala mahallesinde klasik k?mbet ?eklinde yap?lm?? t?rbede Hac? Feyzullah ?elebi'nin o?lu Bekta? ?elebi'nin mezar? vard?r. (1710-1761) ?iirler'inde ?iri mahlas?n? kullanan Bekta? ?elebi'nin t?rbesi 18.y?zy?l sonlar?nda yap?lm??t?r. T?rbe 1906 y?l?nda Cemalettin ?elebi taraf?ndan restore edilmi?tir.

Atkaya

Hac?bekta? Bala mahallesindedir. Menk?bedeki anlat?ma g?re, Seyyid Mahmut Hayrani'nin arslana binip y?lan? kam?? ederek geldi?inin haber verilmesi ?zerine, Hac? Bekta? Veli'nin 'O canl?ya binmi?, bizse cans?za binelim' diyerek y?r?tt??? kaya, Atkaya olarak an?lmaktad?r.

?ilehane

Hac?bekta?'a yakla??k 2 Km. uzakl?ktad?r. Kulun? kayas?, ?nl? al?? a?ac?, Delikli Ta?, Zemzem ?e?mesi, Veliyettin ?elebi t?rbesi buradad?r. Hac? Bekta? Veli'nin ?ile doldurdu?u menk?belerde anlat?lan ta?dan oyulmu? k???k bir ma?aradan ad?n? alan ?ilehane, Hac?bekta?'a gelen herkesin g?rmek istedi?i bir yerdir.

Bal?mevi

Hac?bekta? Zir mahallesinde, ?nl? Ak P?nar ?e?mesinin biraz yukar?s?nda, Kad?nc?k Ana'n?n babas? ?dris Hoca'ya ait oldu?u san?lan ?? odal? bir evdir. Elbisesiz kalan Kad?nc?k Ana'n?n s???nd??? tand?r, bah?e ile ?evrili bulunan bu evin i?indedir.


Karah?y?k


Ankara y?n?nden gelirken Hac?bekta?'?n giri?inde bulunan y??ma bir h?y?kt?r. Menk?belerde, Hac? Bekta? Veli'nin g?vercin donunda buraya kondu?u anlat?l?r. H?y???n i?inde milattan ?ncesine ait tarihi kal?nt?lar bulunmaktad?r. Ak P?nar ve Hamur Kaya da buradad?r.

Han Ba??

Hac?bekta?'?n g?ney y?n?nde 2 Km. uzakl?ktad?r. Dergaha vakfedilen Han Ba??'nda, bir baban?n y?netiminde ?al??an dervi?ler dergah?n sebze, ?z?m, bal ihtiyac?n? kar??la??yorlard?.
_________________
Başa dön
Kullanıcının profilini görüntüle Özel mesaj gönder E-posta gönder

Önceki mesajları göster:   
Yeni başlık gönder   Başlığa cevap gönder     Mu?la Dat?a Hac? Bekta? Veli Anadolu K?lt?r Vakf? Forumu Forum Ana Sayfa -> H?nkar Hac? Bekta? Veli Tüm zamanlar GMT +2 Saat
1. sayfa (Toplam 1 sayfa)

 
Geçiş Yap:  
Bu forumda yeni başlıklar açamazsınız
Bu forumdaki başlıklara cevap veremezsiniz
Bu forumdaki mesajlarınızı değiştiremezsiniz
Bu forumdaki mesajlarınızı silemezsiniz
Bu forumdaki anketlerde oy kullanamazsınız


Powered by phpBB © 2001, 2005 phpBB Group
Türkçe Çeviri: phpBB Türkiye